Modern Historiography of Polish-Ukrainian Relations in the Volyn Voivodeship of the Second Polish Republic: Socio-Political Life
DOI:
https://doi.org/10.15407/uhj2025.04.165Keywords:
Western Volyn, Volyn Voivodeship, Poland, Ukraine, socio-political life, H. Józewski, political parties, parliament.Abstract
The purpose is to analyse the presentation in historiography of socio-political life in the Volyn Voivodeship of the Second Polish Republic in the context of Polish-Ukrainian relations. Particular attention is paid to the discussions around the governance of voivode H. Józewski and his “Volyn experiment,” as well as party life and activities of Ukrainians from Volyn in the Polish parliament.
The research methodology is based on the use of general scientific and specifically historical research methods, including problem-chronological, synchronous, diachronic, comparative-historical, and others. The methods inherent in historiographical research, namely historiographical analysis and typology of scientific trends, are also involved.
The scientific novelty lies in the fact that the author has tried to summarise the coverage of selected aspects of the socio-political life of interwar Volyn in some works of Ukrainian and Polish historians of the modern era.
Conclusions. The analysis of the presentation in historiography of socio-political life in the Volyn Voivodeship of the Second Polish Republic in the context of Polish-Ukrainian relations allows us to state that the “Volyn experiment” of the controversial voivode H. Józewski was widely covered in the works of both Ukrainian and Polish scholars. At the same time, the approaches to national policy of other heads of the state administration of the Volyn Voivodeship, in particular in 1921—1928 and 1938—1939, are less studied. The party life of interwar Volyn through the prism of Polish-Ukrainian relations, despite the wide range of special and general works, also has a number of unresolved issues. First of all, this concerns the organization and activities of the Communist Party of Western Ukraine and the Organization of Ukrainian Nationalists, which were illegal in interwar Poland. The parliamentary activity of Ukrainians from Volyn in the Sejm and Senate of the Second Polish Republic in the second half of the 1930s (IV—V parliamentary cadences) requires new academic research, as most existing studies cover the elections of 1922, 1928, and 1930 and, accordingly, the parliamentary life of Ukrainian politicians in the parliament of the І—ІІІ cadences. The development of Polish sociopolitical life in Volyn between the two world wars also requires in-depth research.
References
Razyhraiev, O. (2025). Suchasna istoriohrafiia polsko-ukrainskykh vzaiemyn u Volynskomu voievodstvi II Rechipospolytoi: pravovyi status ta natsionalna polityka. Ukrainskyi istorychnyi zhurnal. 2 (581): 191-208. [in Ukrainian].
Mędrzecki, W. (1988). Województwo wołyńskie (1921-1939): Elementy przemian cywilizacyjnych, społecznych i politycznych. Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich. [in Polish].
Mędrzecki, W. (2005). Inteligencja polska na Wołyniu w okresie międzywojennym. Warszawa: Wydawnictwo Neriton IH PAN. [in Polish].
Mędrzecki, W. (2022). Odzyskany śmietnik: Jak radziliśmy sobie z niepodległością w II Rzeczypospolitej? Kraków: Wydawnictwo Literackie. [in Polish].
Kęsik, J. (1995). Zaufany komendanta: Biografia polityczna Jana Henryka Józewskiego. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego. [in Polish].
Kęsik, J. (1997). Województwo wołyńskie 1921-1939 w świetle liczb i faktów. Przegląd Wschodni. T. IV. Zesz. 1 (13): 99-137. [in Polish].
Kramar, Yu. (1998). Polityka derzhavnoi asymiliatsii na Volyni (1928-1938 rr.) (Candidate’s thesis). Lviv. [in Ukrainian].
Kramar, Yu. (2015). Zakhidna Volyn 1921-1939 rr.: natsionalno-kulturne ta relihiine zhyttia. Lutsk. [in Ukrainian].
Komar, V. (2000). Politychnyi eksperyment voievody Henrika Yuzevskoho na Volyni u 1928-1935 rr. Visnyk Prykarpatskoho universytetu. Istoriia. 3: 98-106. [in Ukrainian].
Kucherepa, M. (2017). “Volynskyi eksperyment” voievody H. Yuzevskoho. Proekt “Ukraina”: Halychyna ta Volyn u skladi mizhvoiennoi Polshchi. Kharkiv. 111-131. [in Ukrainian].
Davydiuk, R. (2016). Ukrainska politychna emihratsiia v Polshchi: sklad, struktura, hromadsko-politychni praktyky na terytorii Volynskoho voievodstva. Lviv; Rivne. [in Ukrainian].
Maleonchuk, H. (2022). Mizhvoiennyi Lutsk: suspilno-politychnyi, sotsialno-ekonomichnyi, kulturnyi rozvytok (1919-1939). Lutsk. [in Ukrainian].
Kucherepa, M. (2001). Natsionalna polityka Polshchi shchodo ukraintsiv naperedodni Druhoi svitovoi viiny. Naukovyi visnyk Volynskoho derzhavnoho universytetu im. Lesi Ukrainky. Seriia: Istoriia. 11: 27-34. [in Ukrainian].
Kramar, Yu. (2013). Polityka “volynskoho rehionalizmu”: evoliutsiia problemy (1921-1939 rr.). Naukovyi visnyk Skhidnoievropeiskoho natsionalnoho universytetu im. Lesi Ukrainky. Seriia: Istorychni nauky. 21 (269): 60-66. [in Ukrainian].
Davydiuk, R. (2006). “Sokalskyi kordon” u natsionalnii politytsi pilsudchykiv. Aktualni problemy vitchyznianoi ta vsesvitnoi istorii: Naukovi zapysky RDHU. 10: 280-287. [in Ukrainian].
Kalishchuk, O. (2012). Do problemy Sokalskoho kordonu (za materialamy mizhvoiennoi presy). Ukraina: kulturna spadshchyna, natsionalna svidomist, derzhavnist. 21: 354-360. [in Ukrainian].
Kalishchuk, O. (2021). “Sokalskyi kordon” i ukrainsko-polski vzaiemyny mizhvoiennoi doby. Volyn u yevropeiskomu heopolitychnomu ta kulturnomu prostori: vybrani pytannia. Odesa. 179-189. [in Ukrainian].
Demianiuk, O. (2023). Volynske voievodstvo (1921-1939 rr.) u skladi Druhoi Rechi Pospolytoi. Pedahohichnyi poshuk. 3: 10-16. [in Ukrainian].
Kęsik, J. (1993). “Kordon sokalski”: Problemy pogranicza galicyjsko-wołyńskiego w latach 1921-1939. Acta Universitatis Wratislaviensis. 11 (51): Studia z dziejów prowincji galicyjskiej. 127-151. [in Polish].
Kramar, Yu. (2016). Likvidatsiia tovarystva “Prosvita” na zakhidnovolynskykh zemliakh (1928-1932 rr.): prychyny ta naslidky. Naukovyi visnyk Skhidnoievropeiskoho natsionalnoho universytetu im. Lesi Ukrainky. Istorychni nauky. 3 (328): 58-63. [in Ukrainian].
Ponomarenko, S. (1997). Z istorii zasnuvannia tovarystva “Prosvita” v Lutsku. Naukovyi visnyk Volynskoho derzhavnoho universytetu im. Lesi Ukrainky. Seriia: Istoriia. 3: 47-50. [in Ukrainian].
Filipovych, M. (2007). Lutska “Prosvita”: 1918-1935 rr. Lutsk. [in Ukrainian].
Visyna, T. (2001). Likvidatsiia ukrainskoho kooperatyvnoho rukhu na Volyni u 30-kh rr. ХХ st. Naukovyi visnyk Volynskoho derzhavnoho universytetu im. Lesi Ukrainky. Seriia: Istoriia. 5: 156-159. [in Ukrainian].
Visyna, T. (2001). Inkorporatsiia ukrainskykh kooperatyviv Volyni v systemu polskykh reviziinykh soiuziv. Naukovyi visnyk Volynskoho derzhavnoho universytetu im. Lesi Ukrainky. Seriia: Istoriia. 11: 54-60. [in Ukrainian].
Mędrzecki, W. (1997). Przemiany społeczne i polityczne na Wołyniu w latach 1917-1921. Metamorfozy Społeczne. Warszawa. 1: 137-170. [in Polish].
Shabala, Ya. (2001). Polska vlada i ukrainska kooperatsiia na Volyni u 1921-1939 rr. Naukovyi visnyk Volynskoho derzhavnoho universytetu im. Lesi Ukrainky. Seriia: Istoriia. 5: 164-167. [in Ukrainian].
Davydiuk, R. (2014). Z poliakamy za Ukrainu: Naddniprianska emihratsiia v suspilno-politychnomu zhytti mizhvoiennoi Volyni. Rivne. [in Ukrainian].
Davydiuk, R. (2023). V interieri mizhvoiennoi Volyni: Biohramy politychnykh emihrantiv — uchasnykiv Ukrainskoi revoliutsii. Rivne; Lviv. [in Ukrainian].
Davydiuk, R. (1997). Istoriia vynyknennia ta diialnist Volynskoho ukrainskoho obiednannia. Naukovyi visnyk Volynskoho derzhavnoho universytetu im. Lesi Ukrainky. Seriia: Istoriia. 2: 51-56. [in Ukrainian].
Zaporowski, Z. (2000). Wołyńskie Zjednoczenie Ukraińskie. Wołynśke Ukrainśke Obiednannia. Lublin: Wydawnictwo UMCS. [in Polish].
Kuczerepa, M. (1997). Polityka II Rzeczypospolitej wobec Ukraińców na Wołyniu w latach 1921-1939. Przegląd Wschodni. T. IV. Zesz. 1 (13): 139-154. [in Polish].
Kucherepa, M., Davydiuk, R. (2001). VUO. Volynske ukrainske obiednannia (1931-1939 rr.). Lutsk. [in Ukrainian].
Davydiuk, R. (2001). Volynske ukrainske obiednannia ta ukrainizatsiia tserkvy. Naukovyi visnyk Volynskoho derzhavnoho universytetu im. Lesi Ukrainky. Seriia: Istoriia. 11: 40-43. [in Ukrainian].
Onishchuk, V. (2000). Pravoslavna tserkva na Volyni u druhii polovyni 30-kh rr. ХХ st. Naukovyi visnyk Volynskoho derzhavnoho universytetu im. Lesi Ukrainky. Seriia: Istoriia. 1: 117-122. [in Ukrainian].
Borshchevych, V. (2000). Ukrainske tserkovne vidrodzhennia na Volyni (20-40-vi rr. ХХ st.). Lutsk. [in Ukrainian].
Razyhrayev, O. (2019). Policja Państwowa w województwie wołyńskim w okresie międzywojennym. Warszawa: IPN. [in Polish].
Durka, J. (2011). Janusz Radziwiłł 1880-1967: Biografia polityczna. Warszawa. [in Polish].
Cichoracki, P., Dufrat, J. & Mierzwa, J. (2019). Oblicza buntu społecznego w II Rzeczypospolitej doby Wielkiego Kryzysu. Uwarunkowania, skala, konsekwencje. Kraków : Historia Iagellonica. [in Polish].
Cichoracki, P., Mierzwa, J. (2022). Wołyń i jego administracja u schyłku “eksperymentu” wojewody Henryka Józewskiego. Wytyczne dla starostów województwa wołyńskiego z października 1937 r. Europa Orientalis: Studia z dziejów Europy Wschodniej i państw bałtyckich. 13: 241-257. [in Polish].
Mierzwa, J. (2013). “Wołyński układ korupcyjny” na tle przestępczości urzędniczej w Drugiej Rzeczypospolitej. Metamorfozy Społeczne. T. 6: Margines Społeczny Drugiej Rzeczypospolitej. Warszawa: Wydawnictwo IH PAN. 85-101. [in Polish].
Kucherepa, M. (2003). Ukrainskyi politychnyi rukh na Volyni u 1920-kh rr.: sproba kontseptualnoho bachennia. Velyka Volyn. 30: 139-149. [in Ukrainian].
Kucherepa, M. (2015). Z istorii polsko-ukrainskoho porozuminnia na Volyni (1921-1939). Ukraina: kulturna spadshchyna, natsionalna svidomist, derzhavnist. 27: 122-135. [in Ukrainian].
Kucherepa, M., Tsetsyk, Ya. (2011). Ukrainski natsionalni partii na Volyni (1921-1939 rr.). 1: Monohrafiia. Lutsk. [in Ukrainian].
Kucherepa, M., Tsetsyk, Ya. (2011). Ukrainski natsionalni partii na Volyni (1921-1939 rr.). 2: Dokumenty i materialy. Lutsk. [in Ukrainian].
Soliar, I. (1995). Ukrainske natsionalno-demokratychne obiednannia: pershyi period diialnosti (1925-1928). Lviv. [in Ukrainian].
Soliar, I. (2011). Zovnishni oriientatsii natsionalno-derzhavnytskykh partii Zakhidnoi Ukrainy (1923-1930). Lviv. [in Ukrainian].
Raikivskyi, I. (2015). Perekhid halytskoi USDP u komunistychnyi tabir na pochatku 1920-kh rr. Komunizm: system — ludzie — dokumentacja: Rocznik naukowy. 4: 31-52. [in Ukrainian].
Razyhraiev, O. (2011). Polska derzhavna politsiia na Volyni u 1919-1926 rr. Lutsk. [in Ukrainian].
Kęsik, J. (1999). Stosunki narodowościowe na pograniczu galicyjsko-wołyńskim w okresie międzywojennym. Granice i pogranicza: Historia codzienności i doświadczeń. T. II. Białystok: Instytut Historii Uniwersytetu w Białymstoku. 103-112. [in Polish].
Soliar, I. (2006-2007). Selrob: vid stvorennia do rozkolu. Halychyna. 12-13: 126-132. [in Ukrainian].
Soliar, I. (2009). Radianofilstvo u Zakhidnii Ukraini (1920-i rr.). Ukrainskyi istorychnyi zhurnal. 1: 55-67. [in Ukrainian].
Szumiło, M. (2007). Ukraińska Reprezentacja Parlamentarna w Sejmie i Senacie RP (1928-1939). Warszawa: Nertion. [in Polish].
Cichoracki, P. (2007). Polesie nieidylliczne: Zaburzenia porządku publicznego w województwie poleskim w latach trzydziestych XX w. Łomianki: LTW. [in Polish].
Razyhrayev, O. (2015). Policja Państwowa II Rzeczypospolitej Polskiej wobec ruchu komunistycznego na Wołyniu w latach 1926-1939. Komuniści w II Rzeczypospolitej: Ludzie — struktury — działalność. Rzeszów: IPN. 447-463. [in Polish].
Razyhrayev, O. (2020). W obronie więzionych komunistów: Czerwona Pomoc Zachodniej Ukrainie: struktura organizacyjna i działalność na Wołyniu i w Galicji Wschodniej w okresie międzywojennym. Pamięć i Sprawiedliwość. 35 (1): 252-274. [in Polish].
Wysocki, R. (2007). Komuniści versus nacjonaliści: Konfrontacja i walka o wpływy pomiędzy Komunistyczną Partią Ukrainy Zachodniej a Organizacją Ukraińskich Nacjonalistów w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach trzydziestych XX w. Rocznik Chełmski. 11: 177-198. [in Polish].
Hud, B. (2021). Vid Volynskoi hubernii do Volynskoho voievodstva: do problemy henezy “Volyn 43”. Volyn u yevropeiskomu heopolitychnomu ta kulturnomu prostori: vybrani pytannia. Odesa. 28-62. [in Ukrainian].
Darovanets, O. (2007). Polityka polskoi vlady shchodo Ukrainskoi viiskovoi orhanizatsii ta Orhanizatsii ukrainskykh natsionalistiv na Volyni (1927-1939) (Candidate’s thesis). Lviv. [in Ukrainian].
Kucherepa, M., Davydiuk, R. (1999). Vidnosyny Orhanizatsii ukrainskykh natsionalistiv (OUN) i Volynskoho ukrainskoho obiednannia (VUO) u 1931-1939 rr. Naukovyi visnyk Volynskoho derzhavnoho universytetu im. Lesi Ukrainky. Seriia: Istoriia. 5: 107-111. [in Ukrainian].
Wysocki, R. (2003). Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów w Polsce w latach 1929-1939: Geneza, struktura, program, ideologia. Lublin: Wydawnictwo UMCS. [in Polish].
Zaitsev, O. (2022). Ukraintsi v Seimi ta Senati Polshchi. Lviv. [in Ukrainian].
Kucherepa, M. (2021). Ukrainskyi natsionalnyi politychnyi tabir na Volyni u 1921-1939 rr. Volyn u yevropeiskomu heopolitychnomu ta kulturnomu prostori: vybrani pytannia. Odesa. 97-139. [in Ukrainian].
Szumiło, M. (2011). Ukraińcy z Wołynia w Sejmie i Senacie RP pierwszej kadencji (1922-1927). Volyn u yevropeiskomu heopolitychnomu ta kulturnomu prostori: vybrani pytannia. Odesa. 140-159. [in Polish].
Pyrih, M. (2016). Ukrainskyi livoradykalnyi rukh u Polshchi (1919-1929 rr.): Candidate diss. Of the historical sci. Lviv. URL: https://uacademic.info/ua/document/0416U005479 [in Ukrainian].
Kramar, Yu. (2007). Uchast ukrainskykh politychnykh partii u parlamentskykh vyborakh 1930 r. na Volyni. Naukovyi visnyk Volynskoho derzhavnoho universytetu im. Lesi Ukrainky. Seriia: Istoriia. 1: 198-203. [in Ukrainian].
Shukhevych, S. (1991). Moie zhyttia: Spohady. London. [in Ukrainian].
