Ukrainian-Polish Relations in the World War II: Interpretations of the Past in the Context of Changing Geopolitical Realities
DOI:
https://doi.org/10.15407/uhj2023.04.098Keywords:
Volyn tragedy, Ukrainian-Polish relations, World War II, historiographyAbstract
The purpose is to examine the main trends in the development of domestic and foreign historiography of the Volyn tragedy, which will allow us to propose steps to establish a historical dialogue. Understanding the process of scientific historical knowledge accumulation about the relations between the two states and peoples, which hindered their development, and outlining promising areas for further research in connection with the genesis of the theoretical and methodological foundations of research is a practical and applied task.
The methodology is based on the integrated use of scientific principles (historicism, objectivity, consistency, continuity), as well as the use of general scientific, interdisciplinary, and special historical methods (historiographical analysis and synthesis, historical and chronological, historical and comparative, systemic and structural, historical and genetic, historical and typological, etc.
The scientific novelty is to identify, on the basis of a wide range of historiographical sources, the stages and directions/currents of the historiography of the Ukrainian-Polish confrontation during the World War II.
Main results. It is indicated that the Volyn events turned out to be the most painful page of the common Ukrainian-Polish past. The views of Ukrainian and Polish historians on the problem are presented. The main trends and stages of studying the Volyn tragedy by historians of Ukraine and Poland are analysed. It is stated that today’s historiography includes hundreds of scientific studies devoted to the Volyn problem with different levels of scientific value and novelty. The author points out the disproportionality, which is a manifestation of their unequal importance for Ukrainian and Polish historians, and on the other hand, the inertia and template of research activities. The article not only describes the state of development of national historiographies but also identifies promising areas. Conclusions. The contrariety of approaches and interpretations of facts and events is caused by researchers belonging to different scientific trends, schools, and even specific preferences, views, and interests.
References
Troian, S. (2015). Problemy funktsionuvannia istorychnoi pamiati u prostori krain Tsentralno-Skhidnoi Yevropy. Ukraina: Narracje, języki, historie. Pod red. M. Gaczkowskiego. Wrocław. 29-42. [in Ukrainian].
Kalishchuk, O. (2016). U tini Volyni? Istoriia vs pamiat. Lviv. [in Ukrainian].
Kalishchuk, O. (2020). Volyn’43: istoriohraphichne piznannia i kryve dzerkalo pamiati. Lviv. [in Ukrainian].
Gerhard, J. (1959). Łuny w Bieszczadach. Warszawa: Wyd-wo Ministerstwa Obrony Narodowej. [in Polish].
Szcześniak, A. B., Szota, W. Z. (1973). Droga donikąd. Działalność Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i jej likwidacja w Polsce. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. [in Polish].
Tsependa, I. (2001). Vybrani problemy ukrainsko-polskoho protystoiannia 1943—1947 rokiv v otsinkakh suchasnykh polskykh istorykiv. Naukovi pratsi Kamianets-Podilskoho derzhavnoho pedahohichnoho universytetu. Istorychni nauky. 7/9: 693-700. [in Ukrainian].
Torzecki, R. (1993). Polacy i Ukraińcy: sprawa ukraińska w czasie II wojny światowej na terenie II Rzeczypospolitej. Warszawa: Wyd-wo Naukowe PWN. [in Polish].
"Pisuliński, J. Polsko-ukrainski vidnosyny 1939—1947 rr. u polskii istoriohrafii — ohliad doslidzhen. [in Ukrainian].
Turowski J., Siemaszko W. (oprac.). (1990). Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich dokonane na ludności polskiej na Wołyniu 1939—1945. Warszawa: Wyd. Główna Komisja Zbrodni Hitlerowskich w Polsce: Instytut Pamięci Narodowej, Środowiska Żołnierzy 27 WD Armii Krajowej. [in Polish].
Motyka, G. (2000). Problematyka stosunków polsko-ukraińskich w latach 1939—1948 w polskiej historiografi i po roku 1989. Historycy polscy i ukraińscy wobec problemów XX wieku. Pod red. P. Kosiewskiego i G. Motyki. Kraków: Universitas. [in Polish].
Ksenicz, I. (2013). Konflikt polsko-ukraiński w latach 1943—1947 w polskiej historiografii i debacie politycznej. Refleksje: pismo naukowe studentów i doktorantów WNPID UAM. 7: 46. [in Polish]. doi: https://doi.org/10.14746/r.2013.1.4
Iliushyn, I. (2003). Volynska trahediia 1943—1944 rr. Kyiv. [in Ukrainian].
Turejko, T. (2023). Zbrodnia wołyńska w świetle prawa międzynarodowego. Warszawa. [in Polish].
Motyka, G. (2005). Plan: wykarczować. Karta. 46: 90-97. [in Polish].
Motyka, G. (2001). Rany Wołynia. Zeszyty Historyczne. 138: 199. [in Polish].
Siemaszko, W., Siemaszko, E. (2008). Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia, 1939—1945. 2 t. Wyd. 3. Warszawa: Wyd-wo von Borowiecky. [in Polish].
Siemaszko, W., Siemaszko, E. (2000). Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia, 1939—1945. 2 t. Warszawa: Wyd-wo von Borowiecky. [in Polish].
Jastrzębski, S. (2021). Księga ofiar Ludobójstwa Polaków przez Ukraińców na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1939—1946. T. 1: Eksterminacja ludności polskiej w województwie lwowskim w latach 1939—1946. Wrocław: Nortom. [in Polish].
Jastrzębski, S. (2022). Księga ofiar ludobójstwa Polaków przez Ukraińców na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1939—1946. T. 2: Eksterminacja ludności polskiej w województwie stanisławowskim w latach 1939—1946. Wrocław; Chorzów: Nortom. [in Polish].
Jastrzębski, S. (2022). Księga ofiar ludobójstwa Polaków przez Ukraińców na Kresach Wschodnich Ii Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1939—1946. T. 3: Eksterminacja ludności polskiej w województwie wołyńskim w latach 1939—1946. Wrocław; Chorzów: Nortom. [in Polish].
Borshchyk, Ya. (2016). Usni dzherela do istorii ukrainsko-polskykh vidnosyn na Volyni pid chas Druhoi svitovoi viiny: typolohiia, interpretatsiia, veryfikatsiia: Diss. … Ph. D in History. Kyiv. [in Ukrainian].
Syrnyk, J. (2016). Wstęp do weryfikacji danych z książki “Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim w latach 1939—1947”. Pamięć i Sprawiedliwość. 1: 368-397. [in Polish].
Motyka, G. (2013). Vid volynskoi rizanyny do operatsii “Visla”. Polsko-ukrainskyi konflikt 1943—1947 rr. Avtoryz. per. z pol. A. Pavlyshyna, pisliam. I. Iliushyna. Kyiv: Dukh i Litera. [in Ukrainian].
Motyka, G. (2014). Ot Volynskoi rezni do operatsii “Visla”. Polsko-ukrainskij konfl ikt: 1943—1947. Moscow: Politicheskaia entsiklopedija. [in Russian].
Motyka, G. (2018). Volyn 43. Genotsidnaia chistka: fakty, analogii, politika istoricheskoj pamiati. Per. s pol. V. T. Vedeneevoj. Moscow. [in Russian].
Motyka, G. (2023). From the Volhynien Massacre to Operation Vistula: the Polish-Ukrainian conflict 1943—1947. Paderborn: Ferdinand Schöningh: Brill Deutschland. doi: https://doi.org/10.30965/9783657795376
Motyka, G. (2018). Volyň 1943. Genocidní čistka — fakta, analogie, historická politika. Z pol. přeložil M. Veselka. Praha: Academia. [in Czech].
Motyka, G. (2013). To była zaplanowana rzeź. Polityka. 28: 50-53. [in Polish].
Iliushyn, I. (2000). OUN-UPA i ukrainske pytannia v roky Druhoi svitovoi viiny (v svitli polskykh dokumentiv). Kyiv. [in Ukrainian].
Iliushyn, I. (2011). Protystoiannia UPA i AK (Armii Kraiovoi) v roky Druhoi svitovoi viiny na tli diialnosti polskoho pidpillia v Zakhidnii Ukraini. Kyiv. [in Ukrainian].
Iliushyn, I. (2009). Ukrainska Povstanska Armiia i Armiia Kraiova. Protystoiannia v Zakhidnii Ukraini (1939—1945). Kyiv. [in Ukrainian].
Serhiichuk, V. (2003). Trahediia Volyni. Prychyny i perebih polsko-ukrainskoho konfliktu v roky Druhoi svitovoi viiny. Kyiv. [in Ukrainian].
Serhiichuk, V. (2009). Trahediia Volyni. Prychyny i perebih polsko-ukrainskoho konfliktu v roky Druhoi svitovoi viiny. Vyd. 2, dop. Kyiv. [in Ukrainian].
Lysenko, O., Marushchenko, O. (2003). Ukrainsko-polski stosunky periodu Druhoi svitovoi viiny u vitchyznianii istoriohrafii. Bibliohrafichnyi pokazhchyk. Kyiv; Ivano-Frankivsk. [in Ukrainian].
Lysenko, O. (2007). Ukrainsko-polskyi konflikt. Problemy istorii Ukrainy: fakty, sudzhennia, poshuky. T. 16, ch. 1: Na poshanu d-ra ist. nauk, prof. S. V. Kulchytskoho z nahody 70-richchia vid dnia narodzhennia ta 50-richchia nauk. diialnosti. 384-394. [in Ukrainian].
"Boriak, H., Lysenko, O. (2016). Volynska trahediia 1943 r.: istorychnyi, pravovyi ta politychnyi vymiry v konteksti rishennia Polskoho Seimu. [in Ukrainian].
Sukhyi, O. (2018). Ukrainskyi vyzvolnyi rukh seredyny XX st. v natsionalnii istoriohrafii 1988—2018 rr. Visnyk Lvivskoho torhovelno-ekonomichnoho universytetu. Humanitarni nauky.15: 104-128. [in Ukrainian].
Hud, B. (2000). Ukraintsi — poliaky: khto vynen? U poshuku pershoprychyn konfliktiv pershoi polovyny XX st. Lviv: Kalvariia. [in Ukrainian].
Hud, B. (2018). Z istorii etnosotsialnykh konfliktiv. Ukraintsi i poliaky na Naddniprianshchyni, Volyni i u Skhidnii Halychyni v XIX — pershii polovyni XX st. Avtoryz. per. z pol. A. Pavlyshyna. Kharkiv: Akta. [in Ukrainian].
Hud, B. (2006). Zahybel Arkadii. Etnosotsialni aspekty ukrainsko-polskykh konfliktiv XIX — pershoi polovyny XX st. Lviv. [in Ukrainian].
Rusnachenko, A. (2002). Narod zburenyi: Natsionalno-vyzvolnyi rukh v Ukraini i natsionalni rukhy oporu v Bilorusii, Lytvi, Latvii, Estonii u 1940—1950-kh rr. Kyiv: Pulsary. [in Ukrainian].
Kalishchuk, O. (2018). Ukrainsko-lytovsko-polskyi dosvid “viiny u viiny”: sproba komparatyvnoho analizu. Ukrainskyi istorychnyi zhurnal. 3: 92-110. [in Ukrainian].
Polshcha ta Ukraina u trydtsiatykh — sorokovykh rokakh XX st. = Polska i Ukraina w latach trzydziestych — czterdziestych XX w: Nevidomi dokumenty z arkhiviv spetssluzhb. T. 4: Poliaky i ukraintsi mizh dvoma totalitarnymy systemamy, 1942—1945. Ch. 1: Stosunky AK — UPA na foni polityky okupantiv. Na Volyni. Warsaw; Kyiv, 2005; Ch. 2. V Halychyni. Na zemliakh Kholmshchyny i Hrubeshivshchyny. Warsaw; Kyiv, 2005. [in Ukrainian].
Polsko-ukrainski stosunky v 1942—1947 rokakh u dokumentakh OUN ta UPA: u 2 t. / Vidp. red. ta upor. V. M. Viatrovych. T. 1: Viina pid chas viiny. 1942—1945. Lviv: Tsentr doslidzhenn vyzvolnoho rukhu, 2011; T. 2: Viina pislia viiny. 1945—1947. Lviv: Tsentr doslidzhen vyzvolnoho rukhu, 2011. [in Ukrainian].
Szczepanik, E. (1997-1998). Rok 1943 na Kresach Południowo-Wschodnich RP w świetle publikacji prasowych Polskiego państwa podziemnego. Pamięć i Sprawiedliwość. XL: 298-316. [in Polish].
Kalishchuk, O. (2022). Ukrainsko-polski vzaiemyny u roky Druhoi svitovoi viiny u svitli konspiratyvnoi presy natsionalnykh pidpil. Ukraina — Polshcha: istorychna spadshchyna i suspilna svidomist. 15: 150-160. [in Ukrainian]. doi: https://doi.org/10.33402/up.2022-15-150-160
Zajączkowski, M. (2017). Stosunki polsko-sowieckie na Wołyniu 1943—1944 w świetle dokumentów czerwonych partyzantów. Sowieci a polskie podziemie 1943—1946: wybrane aspekty stalinowskiej polityki represji. Ł. Adamski, G. Hryciuk i G. Motyka, red. Warszawa: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia. 105-149. [in Polish].
(2019). Wołyń i Galicja Wschodnia pod okupacja niemiecka 1943—1944. Ł. Adamski, G. Hryciuk, red. Warszawa: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia. [in Polish].
"(2020). IPN po raz pierwszy udostępnił on-line Bazę Ofiar Zbrodni Wołyńskiej, Warszawa. [in Polish].
"Tereshchuk, H. Ukraina i Polshcha: nyni vidnosyny formuie viina, ale pytannia Volynskoi trahedii, Bandery ta UPA zalyshaiutsia. [in Ukrainian].
Khalak, N. (2021). Volyn interaktyvna: tsyfrova platforma dlia humanitarnykh doslidzhen. Volyn u yevropeiskomu heopolitychnomu ta kulturnomu prostori: vybrani pytannia. Odesa: Helvetyka. 314-325. [in Ukrainian].
Gliński, P. (2022). Walka o wolność nigdy się nie kończy. Polski Kompas: Rocznik Instytucji Finansowych i Spółek Akcyjnych. Jesień. [in Polish].
Jezierski, J. (2022). Czas sposobny na porządkowanie zaległych spraw polsko-ukraińskich. Debata. 7: 3. [in Polish].
Macijewski, J. (2022). Jak przepracować ludobójstwo na Wołyniu?: z mroków II wojny swiatowej Stepan Bandera powrócił na Ukrainę nie tylko jako symbol nacjonalizmu, ile jako wyobrażenie o walce nsrodu z Sowietami. WSieci. 11—17. VII (28): 47-49. [in Polish].
"Tereshchuk, H. (2023). Ukraina i Polshcha: nyni vidnosyny formuie viina, ale pytannia Volynskoi trahedii, Bandery ta UPA zalyshaiutsia. Radio Svoboda. [in Ukrainian].
Ziemkiewicz, R. A. (2022). Oswajanie tragedii: czy obecny kompromis nas satysfakcjonuje?: tocząca się wojna dostarcza silnego argumentu za postawą cierpliwego czekania i umiarkowanego nacisku na Ukraińców w sprawie zbrodni wołyńskiej. Do Rzeczy: tygodnik Lisickiego. VII (29): 26-27. [in Polish].
Pawłyszyn, A. ( 2022. 9 lipca). Jak dziś rozmawiać o tej rzezi. Ale Historia. 27: 2. [in Polish].
Gliński, P. (2022). Walka o wolność nigdy się nie kończy. Polski Kompas: Rocznik Instytucji Finansowych i Spółek Akcyjnych. Jesień. [in Polish].
