The Volyn Tragedy in the Context of Genocide Studies
DOI:
https://doi.org/10.15407/uhj2025.01.225Keywords:
Volyn tragedy, genocide studies, World War II, Ukraine, Poland, RwandaAbstract
The purpose is to analyse attempts to apply the practices of genocide studies to characterise the Volyn events. The controversial nature of the definition of the Ukrainian-Polish confrontation as genocide and the tendency to assert it and apply approaches typical of other historical events defined as genocide attracts the attention of researchers.
The task of the author is to investigate, based on the study of scientific works, whether the qualification of the Ukrainian-Polish confrontation during the World War II as genocide and its various interpretations is justified.
The methodological basis of the research is the principles of scientificity, historical objectivity, comparative procedures, and interdisciplinary approaches. The scientific novelty lies in the comprehensiveness of the study of topical issues of recognition or non-recognition of events as genocide and the analysis of controversial issues of responsibility for this crime through the prism of the use of existing practice.
Conclusions. It is stated that establishing the facts of genocide is a complex task. The article explains the key issues of legal assessment of the Volyn tragedy. At the same time, the author emphasises the use of the concept of genocide outside the legal context by scholars, politicians, and public figures. The key disciplines that form the basis for the study of the Volyn events are sociology, social psychology, anthropology, and history, which allow us to understand the mechanisms of collective behaviour and interaction in social groups. The author identifies the key postulates of the “genocidal interpretation” of the Volyn events, with special attention paid to its extreme interpretation proposed by R. Szawłowski. The author comes to the conclusion that the main element of recognising events as genocide today is the participation of state bodies in their implementation. Attention is drawn to comparative studies of genocides as the second generation of genocide studies that have been developing for more than a decade, which can be found in studies on Volyn’43 (the Serbo-Croatian conflict during the World War II, the events in Rwanda). Prospects for further research are to overcome the “closedness” in the source and historiographical approach to the “Volyn problem” by expanding the sociocultural context and methodological perspective in an interdisciplinary direction.
References
Weiss-Wendt, A. (2019). When the End Justifies the Means: Raphael Lemkin and the Shaping of a Popular Discourse on Genocide. Genocide Studies and Prevention: An International Journal. 13. 1: 173-188. doi: https://doi.org/10.5038/1911-9933.13.1.1585
Wierczyńska, K. (2015). Wspόłczesny wymiar zbrodni ludobόjstwa. Studia Socjologiczno-Polityczne. 2 (04): 31-46. [in Polish].
"Svitova istoriia henotsydu: Lektsiia Normana Naimarka [in Ukrainian].
Kiernan, B. (2007). Blood and Soil: A World History of Genocide and Extermination from Sparta to Darfur. New Haven and London: Yale University Press.
Naimark, N. (2017). Genocide: A World History. New York: Oxford University Press.
Portnov, A. (2008). Kontseptsii henotsydu ta etnichnykh chystok i zakhidni naukovi dyskusii i mistse v nykh ukrainskykh siuzhetiv. Ukraina moderna. 13 (2): 82-114. [in Ukrainian].
Kozytskyi, A. (2019). Volynski podii 1943 r.: kontseptualni otsinky za metodolohiieiu henotsydnykh studii. Volyn-43: mify i realnist. Lutsk. 42-46. [in Ukrainian].
Zaitsev, O. (2024). Istoriohrafichni dyskusii pro prychyny ta henezu “antypolskoi aktsii” UPA 1943-1944 rr. Ukrainskyi istorychnyi ohliad. 3: 70-75. [in Ukrainian]. doi: https://doi.org/10.47632/2786-717X-2024-3-65-101
Hrytsak, Ya. (2013). Chomu volynski aktsii 1943 roku taky buly henotsydom, i shcho z tsoho vyplyvaie. Volyn 1943: Simdesiata richnytsia zlochynu. Kyiv. 14-20. [in Ukrainian].
(2013. 18 lipca — 15 sierpnia). To było ludobόjstwo. Z prof. Jarosławem Hrycakiem rozmawiał Wojciech Jankowski. Kurier Galicyjski. [in Polish].
Zaiarniuk, A. (2003). Vykonavtsi etnichnoi chystky poliakiv na Volyni yak intelektualna problema. Ukraina: kulturna spadshchyna, natsionalna svidomist, derzhavnist. Vyp. 10: Volyn i Kholmshchyna 1938-1947 rr.: polsko-ukrainske protystoiannia ta yoho vidlunnia: Doslidzhennia, dokumenty, spohady. 261-286. [in Ukrainian].
Portnov, A. (2003). Polshcha ta Ukraina: perepletena istoriia, asymetrychna pamiat. Kharkiv. [in Ukrainian].
Portnow, A. (2013). Ukraińskie interpretacje rzezi wołyńskiej. Więź. 2: 158-166. [in Polish].
Szawłowski, R. (2003). Ludobόjstwo. Encyklopedia Białych Plam. T. IX: Legiony cudzoziemskie III Rzeszy — masoneria. Radom: Polskie Wydaw. Encyklopedyczne. 174. [in Polish].
Szawłowski, R. (2010). Kwalifikacja prawna tzw. akcji antypolskiej na Kresach Wschodnich w latach czterdziestych XX wieku jako ludobόjstwa. Wołyń 1943 — rozliczenie: Materiały przeglądowej konferencji naukowej „W 65 rocznicę eksterminacji ludności polskiej na Kresach Wschodnich dokonanej przez nacjonalistόw ukraińskich” (Warszawa, 10 lipca 2008). Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej. 48-62. [in Polish].
Ceran, T. (2024). Zbrodnia pomorska 1939: Początek ludobόjstwa niemieckiego w okupowanej Polsce. Bydgoszcz; Warszawa. [in Polish].
Szawłowski, R. (2020). O sobie samym. Głos prawa = The Voice of Law. 3. 2 (16): 504-519. [in Polish].
Szawłowski, R. (2008. 28 marca). Trzy ludobόjstwa. Nasz Dziennik. Nr 74. Dodatek Historyczny IPN. I-IV. [in Polish].
Szawłowski, R. (2003/2004). Trzy ludobόjstwa. Głos Emigracji i Kwartalnik Kresowy: kwartalnik społeczno-polityczny poświęcony polityce wschodniej i problemam Kresόw II RP. 17/18: 8-16. [in Polish].
Szawłowski, R. (2008). Trzy tematy w dziedziny „genocydologii”. Zbrodnie przeszłości: Opracowania i materiały prokuratorόw IPN. T. 2: Ludobόjstwo. Pod red. R. Ignatiewa i A. Kury. Warszawa. 23-33. [in Polish].
Kobylański, W. (2013). W szponach trzech wrogόw: przeciw UPA, Nimcom i Sowietom. Krakόw. [in Polish].
Koprowski, M. A. (2019. 7-20 stycznia). Gorsza od NKWD i Gestapo. Najwyższy Czas!: pismo konserwatywno-liberalne. 3/4: XLIV-XLVI. [in Polish].
Okoń, Z. (2005). Kresowi sąsiedzi w szponach trzech ludobόjczych hord. Rzeszόw. [in Polish].
Czuryszkiewicz, A. (2016). Rόżne oblicza ludobόjstwa w dobie dwόch totalitaryzmόw — narodowego socjalizmu i komunizmu. Obronność. Zeszyty Narodowe. 2 (18): 43-58. [in Polish].
Lubczyński, K. (2022. 4-6 listopada). “Mordowano ich strasznie”: ukraińskie genocidum atrox. Dziennik Trybuna. 22: 20. [in Polish].
Osadczy, W. (2023). Genocidium Atrox: bestialstwo w imię narodu. Zbrodnia ludobόjstwa nacjonalistόw ukraińskich w czasie II wojny światowej. Ludobόjstwo OUN-UPA na Kresach Południowo-Wschodnich: Dawne Kresy Południowo-Wschodnie w optyce historycznej i wspόłczesnej. Pod red. W. Listowskiego. Kędzierzyn; Koźle. 17: 102-109. [in Polish].
Osadczy, W. (2023. 7-14 maja). Genocidium Atrox — bestialstwo w imię narodu: dokumentacja — wystąpienie na forum OBWE. Myśl Polska. 19/20: 10-11. [in Polish].
Rosolak, M. (2011. 28 kwietnia). Genocidium atrox, czyli ludobόjstwo straszliwe. Rzeczpospolita. Nr 14. [in Polish].
Siemaszko, E. (2013). Genocidium Atrox. Do Rzeczy. Historia. 5: 10-13. [in Polish].
Szubiak, K. (2012). Genocidum Atrox (ludobόjstwo okrutne): w dniach 4-7 września br. w plenerach wsi Smόlsko znany i ceniony dokumentalista Adam Sikorski „kręcił” sceny przedstawiające dramat ludności polskiej na Wołyniu. Nowa Gazeta Biłgorajska. 37: 20. [in Polish].
Żurek, S. (2022). Genocidum atrox. Kresowy Serwis Informacyjny. 4: 41-47; 5: 22-28; 6: 41-44. [in Polish].
Żurek, S. (2024). Polskie kobiety — ofiary genocidum atrox. Cz 1-2. Kresowy Serwis Informacyjny. 10 (161): 8-16; 11 (162): 10-16; 12 (163): 13-23. [in Polish].
Żurek, S. (2024). Genocidum atrox. Grudzień 1944. Kresowy Serwis Informacyjny. 12 (163): 44-53. [in Polish].
Wieliczka-Szarkowa, J. (2013). Wołyń we krwi 1943. Krakόw. [in Polish].
Samborski, T. (2023. 16-23 lipca). Ukraińskie ludobόjstwo na ludności polskiej pamiętamy: 1943-2023. Myśl Polska. 29/30: 10-11. [in Polish].
Siemaszko, E. (2013. 11 lipca). Ludobόjstwo ukraińskie. Nasz Dziennik. Nr 160, dod. Wołyń — fałszowanie pamięci 1943-2023. VI-VII. [in Polish].
Siemaszko, E. (2003). Ludobόjstwo ukraińskie na Wołyniu. Cz 2: Ludobόjstwo lat 1943-1945. Pro Memoria. 7: 4-10. [in Polish].
Zdziarski, P. (2023). Wołyń bez mitόw: kulisy ukraińskiego ludobόjstwa na Polakach. Warszawa. [in Polish].
Chalk, F., Jonassohn, K. (1991). The History and Sociology of Genocide. New Haven: Yale University Press.
Rossoliński-Liebe, G. (2014). Stepan Bandera: The Life and Afterlife of a Ukrainian Nationalist: Fascism, Genocide and Cult. Stutgart: Ibidem Verlag.
Rossoliński-Liebe, G. (2015). The Fascism kernel of Ukrainian Genocidal Nationalism [The Carl Beck Papers in Russian and East European Studies, no 2402]. Pittsburgh. doi: https://doi.org/10.5195/CBP.2015.204
Rossoliński-Liebe, G. (2023). The Genocidal Violence of the Organization of Ukrainian Nationalists and the Ukrainian Insurgent Army. Genocidal Violence: Concepts, Gorms, Impact. Berlin. 191-211. doi: https://doi.org/10.1515/9783110781328-009
Rossoliński-Liebe, G. (2019). Bandera, masowa przemoc i odpowiedzialność: Czy Stepan Bandera był odpowiedzialny za zbrodnie popełnione przez OUN i UPA. Zagłada Żydόw: Studia i materiały. 15: 219-250. [in Polish]. doi: https://doi.org/10.32927/ZZSiM.2020.15.10
Rossoliński-Liebe, G. (2018). Stepan Bandera: życie i mit ukraińskiego nacjonalisty: faszyzm, ludobόjstwo, kult. Warszawa. [in Polish].
Motyka, G. (2016). Wołyń’43: Ludobόjcza czystka — fakty, analogie, polityka historyczna. Krakόw: Wydawnictwo Literackie. [in Polish].
Zaitsev, O. (2022). Polshcha i poliaky v politychnii stratehii OUN (1929-1942): do pytannia pro henezu “antypolskoi aktsii” UPA. Studia Polityczne. 50. 4: 211-233. [in Ukrainian]. doi: https://doi.org/10.35757/STP.2022.50.4.13
Zubiuk, P. (2013). Volyn-1943: vid propahandy do osmyslennia. Ukrainskyi zhurnal. 5/6: 13-15. [in Ukrainian].
Zaitsev, O. (2012). Chy planuvala OUN antypolsku aktsiiu naprykintsi 1930-kh rr.? Volyn i volyniany u Druhii svitovii viini: Zb. nauk. pr. za materialamy I Mizhnar. nauk.-prakt. konf., prysviachenoi podiiam Druhoi svitovoi viiny na terytorii Volynskoi oblasti. Ed. M.M. Kucherepa. Lutsk. 423-428. [in Ukrainian].
Zaitsev, O. (2013). Voienna doktryna Mykhaila Kolodzinskoho. Ukraina moderna. Ch. 20: Fashyzm i pravyi radykalizm na skhodi Yevropy. 247-256. [in Ukrainian].
Motyka, G. (2013). Vid Volynskoi rizanyny do operatsii “Visla”. Polsko-ukrainskyi konflikt 1943-1947 rr. Avtoryz. per. z pol. A. Pavlyshyna, pisliam. I. Iliushyna. Kyiv. [in Ukrainian].
Motyka, G. (2011). Od rzezi wołyńskiej do akcji “Wisła”. Konflikt polsko-ukraiński 1943-1947. Krakόw: Wydawnictwo Literackie. [in Polish].
Motyka, G. (2018). Wołyń w planach i działalności Organizacji Ukraińskich Nacjonalistόw i Ukraińskiej Powstańczej Armii. Pierwsza w „Burzy”: Wokόł dziejόw 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej. Warszawa. 65-79. [in Polish].
Hryciuk, G. (2023). Przesiedleńcy. Wielka epopeja Polakόw, 1944-1946. Krakόw: Wydawnictwo Literackie. [in Polish].
Horowitz, I. L. (1997). Taking Lives: Genocide and State Power. New Brunswick, N. J.: Transaction Books.
Porter, J. N. (1982). Introduction. What is Genocide: Notes Toward a Definition. Genocide and Human Right: A Global Antholog y. Ed. J.N. Portet. Washington, D. C.: University Press of America.
Ivchyk, N. (2015). Henotsyd tutsi: politolohichne prochytannia. Visnyk Lvivskoho universytetu. Seriia: Filosofsko-politolohichni studii. 6: 198-206. [in Ukrainian].
Siemaszko, E. (2004). Wspόlne genocydalne losy Polakόw i Żydόw. Świat niepożegnany: Żydzi na dawnych ziemiach wschodnich Rzeczypospolitej w XVIII-XX w. = A word we bade no farewell: Jews in the eastern territories of the Polish Republic from 18th to 20th century. Warszawa; Londyn. 877-880. [in Polish].
Szawłowski, R. (1997-1998). “Holocaust polski” w ujęciu amerykańsko-polskiego profesora (Tadeusz Piotrowski, Poland’s Holocaust: Ethnic Strife, Collaboration with Occupying Forces and Genocide in the Second Republic, 1918-1947. Jefferson, North Carolina, and London 1998, 437). Pamięć i Sprawiedliwość. XL: 408-423. [in Polish].
Portnov, A. (2013). Istorii dlia domashnoho vzhytku: Esei pro polsko-rosiisko-ukrainskyi trykutnyk pamiati. Kyiv: Krytyka. [in Ukrainian].
(2023). Kolektyvna pamiat, prymyrennia i mizhnarodni vidnosyny. Kyiv. [in Ukrainian].
Łada, K. (2004). Creating Forgetting: Polish and Ukrainian historiographies on the Campaign of Ethnic Cleansing against the Poles in Volhynia during World War II. Wołyń i Małopolska Wschodnia 1943-1944. C. Partacz, B. Polak, W. Handke (eds.). Koszalin; Leszno. 273-312.
Shaw, M. (2007). What is Genocide? Cambridge.
Hud, B. (2018). Z istorii etnosotsialnykh konfliktiv: Ukraintsi i poliaky na Naddniprianshchyni, Volyni i u Skhidnii Halychyni v XIX — pershii polovyni XX st. Avtoryz. per. iz pol. A. Pavlyshyna. Kharkiv. [in Ukrainian].
Motyka, G. (2016). Zbrodnia wołyńska 1943 roku i mit buntu ludowego. Dzieje Najnowsze. 1: 53-66. [in Polish]. doi: https://doi.org/10.12775/DN.2016.1.04
Motyka, G. (2016). Czy zbrodnia wołyńsko-galicyjska 1943-1945 była ludobόjstwem? Spόr o kwalifikację prawną „antypolskiej akcji” UPA. Rocznik Polsko-Niemiecki. 24/2: 45-71. [in Polish]. doi: https://doi.org/10.35757/RPN.2016.24.15
"Statute of the International Criminal Tribunal for Rwanda.
Zając, P. (2004). Śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych przez nacjonalistόw ukraińskich na Wołyniu na ludności narodowości polskiej w latach 1939-1945. Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego. 1: 152-166. [in Polish].
Michalski, S. (2022. 27 lipca). Wołyń 1943 a Rwanda 1994, czyli O reakcjach upokorzonych narodόw. Gazeta Wyborcza. 173. 10. [in Polish].
Finkelstein, N. G. (2024). The Holocaust Industry: Reflections on the Exploitation of Jewish Suffering. Second Paperback Edition. London; New York: Verso.
Kalishchuk, O. (2020). Volyn’43: istoriohrafichne piznannia i kryve dzerkalo pamiati. Lviv. [in Ukrainian].
Kalishchuk, O. (2019). Pravovi aspekty otsinky ukrainsko-polskoho protystoiannia v roky Druhoi svitovoi viiny. “Volyn-43”: mify ta realnist. Comps. M. Kucherepa, A. Shvab. Lutsk. 238-250. [in Ukrainian].
