The Soviet Union in the policy of Prometheism in Poland 20—30s of the XX th century
DOI:
https://doi.org/10.15407/uhj2023.01.082Keywords:
the concept of Prometheism, Prometheism, Prometheus Club, J. Piłsudski, T. Hołowko, T. Schaetzel, interwar Poland, Soviet UnionAbstract
Thus, the concept of Prometheism was formed in the tra ditions of the noble Commonwealth during the interwar period among the supporters of the political line of J. Piłsudski. The creators of Prometheism believed that with the formation of the USSR, the essence of Russian imperialism has not changed. They hoped that national liberation movements would cause the inevitable collapse of the Soviet Union and strongly supported separatist centrifugal tendencies in its national republics. With its foreign policy vector, the concept of Prometheism was aimed at the dismemberment of the Soviet Union on national grounds and the creation on its basis of a federation of democratic states under the auspices of Poland. Anti-Russian, anti-Soviet, and anti-communist orientations also became components of Prometheus’ ideology. In the interwar period, the Prometheus organization was at the forefront of Poland’s eastern policy aimed at integrating the peoples of the Black Sea-Baltic region. Behind the scenes of the society were Polish special services, which secretly developed plans to use the national liberation movements of non-Russian peoples of the USSR. The goal of implementing the concept of Prometheism was to dismember the Soviet Union on a national basis and build a Greater Poland on its «ruins» based on a federation with Ukraine, Georgia, Azerbaijan, Crimea, and other republics. A strategic mistake of Promethean theorists was to believe in the internal weakness of the USSR. The beginning of the World War II suspended the implementation of Poland’s Prometheus plans.
References
Lewandowski, J. (1967). Imperializm słabości. Kształtowanie się koncepcji polityki wschodniej piłsudczykow 1921—1926. Warszawa. [in Polish].
Mikulicz, S. (1971). Prometeizm w polityce II Rzeczypospolitej. Warszawa. [in Polish].
Chojnowski, A. (1979). Koncepcje polityki narodowościowej rządow polskich w latach 1921— 1939. Wrocław; Warszawa; Krakow; Gdańsk. [in Polish].
Slyvka, Yu. Yu. (1985). Zakhidna Ukrayina v reaktsiyniy politytsi polskoyi ta ukrayinskoyi burzhuaziyi (1920—1939). Kyiv. [in Ukrainian].
"Repryntsev, V. (1996). Ukraina v polskykh zovnishnopolitychnykh doktrynakh. Ukrainska derzhavnist u XX stolitti (Istoryko-politolohichnyi analiz). Kyiv. [in Ukrainian].
Portnov, A. V. (2008). Nauka u vyhnanni: Naukova i osvitnia diialnist ukrainskoi emihratsii u mizhvoiennii Polshchi (1919—1939). Kharkiv. [in Ukrainian].
Zashkilniak, L. (1996). Ukrainsko-polske porozuminnia 1935 r. (Za materialamy arkhivu Ya. S. Losia). Problemy slovianoznavstva. Mizhvidomchyi naukovyi zbirnyk. 48, 62-72. Lviv. [in Ukrainian].
Rukkas, A. (2006). Polska finansova pidtrymka emihratsiinoho uriadu Ukrainskoi Narodnoi Respubliky. Istoriia ta istoriohrafi ia v Yevropi. 4, 83-104. [in Ukrainian].
Brytskyi, P., Dobrzhanskyi, O., Yuriichuk, Ye. (2007). Roman Smal-Stotskyi — vchenyi, polityk, pedahoh, dyplomat. Bukovyntsi u borotbi za ukrainsku derzhavnist (1917—1922). 315-344. Chernivtsi. [in Ukrainian].
Kucherepa, M., Davydiuk, R. (2001). Volynske ukrainske obiednannia (1931—1939 rr.). Lutsk: Nadstyria. [in Ukrainian].
Sidak, V. S., Vronska, T. V. (2003). Spetssluzhba derzhavy bez terytoriyi: lyudy, podiyi, fakty. Kyiv. [in Ukrainian].
Vedeneev, D. (2008). Ukraynskyi front v voinakh spetssluzhb: istoricheskie ocherki. Kyiv. [in Russian].
Smolii, V. A. (Ed.). (2003). Istoriohrafichni doslidzhennia v Ukraini. Vyp. 13 (1). Ukraina — Polshcha: istoriia i suchasnist: Zb. nauk. pr. i spohadiv pamiati P.M. Kalenychenka (1923—1983). Kyiv. [in Ukrainian].
Komar, V. L. (2011). Kontseptsiya prometeyizmu v politytsi Polshchi (1921—1939 rr.). Ivano-Frankivsk. [in Ukrainian].
Bruski, J. J. (2010). Między prometeizmem a realpolitik. II Rzeczpospolita wobiec Ukrainy sowieckiej 1921—1926. Krakow. [in Polish].
Maj, I. P. (2007). Działalność Instytutu Wschodniego w Warszawie 1926—1939. Warszawa. [in Polish].
Pisuliński, J. (2007). Polityka władz polskich wobec Centrum Państwowego Ukraińskiej Republiki Ludowej na wychodźtwie po preliminariach ryskich (1920—1923). Biuletyn Ukrainoznawczy. 13, 71-85. Przemyśl. [in Polish].
Kornat, M. (2008). Ruch prometejski — ważne doświadczenie polityki zagranicznej II Rzeczypospolitej. Nowa Europa Wschodnia. 2 (II), 76-86. [in Polish].
Kornat, M. (2010). Prometeyizm — polʹsʹka viziya perebudovy Skhidnoyi Yevropy (1921—1939). Ukrayina Moderna. 6 (17). 44-53. [in Ukrainian].
Libera, P. (Ed.). (2013). II Rzeczpospolita wobec ruchu prometejskiego. Warszawa. [in Polish].
Libera, P. (2012). Ewolucja ruchu prometejskiego w okresie międzywojennym. Ruch prometejski i walka o przebudowę Europy Wschodniej (1918—1940). Pod red. M. Kornata. 219-244. Warszawa. [in Polish].
Libera, P. (2012). Ormianie i ruch prometejski w pierwszej połowie XX wieku. Zarys problematyki. Nowy Prometeusz. 2, 295-313. [in Polish].
Szymanowicz, A. (2017). Pomiędzy Warszawą a Elbrusem i Moskwą. Aktywność niepodleglośćiowa narodow Połnocnego Kaukazu i polska polityka prometejska. Wrocław. [in Polish].
"“Nowy Prometeusz”. Czasopismo naukowe Studium Europy Wschodniej UW. [in Polish].
"Matveyev, G. F. (1997). Rossiysko-ukrainskiy konflikt v planakh polskoy diplomatii i voyennykh krugov v mezhvoyennyy period. Rossiya — Ukraina: istoriya vzaimootnosheniy / Otv. red: Miller A I. i dr. Moscow. [in Russian].
Iskhakov, S. M. (2004). “Kristallizatsiya” gorskogo osvoboditelnogo dvizheniya. Razmyshleniya B. Baytugana ob istorii musulman Severnogo Kavkaza i Dagestana. Voprosy istorii. 5. [in Russian].
Sotskov, L. F. (2003). Neizvestnyy separatizm. Na sluzhbe SD i Abvera. Iz sekretnykh dosye razvedki. Moscow. [in Russian].
Zdanovich, A. (2019). Polskiy krest sovetskoy kontrrazvedki. Izd. 2-ye dop. i pererabot. Moscow. [in Russian].
Mamulia, G. (2012). Borba za svobodu i nezavisimost Kavkaza (1921—1945). Tbilisi; Parizh. [in Russian].
Mamulia, G. G. (Ed.). (2012). Kavkazskaya Konfederatsiya v ofi tsial’nykh deklaratsiyakh, taynoy perepiske i sekretnykh dokumentakh dvizheniya "Prometey". Sbornik dokumentov. Moscow. [in Russian].
Yagublu, N. (2015). Entsiklopediya Mukhammeda Emina Rasulzade. Moscow. [in Russian].
Snyder, T. (2008). Tajna wojna. Henryk Jozewski i polsko-sowiecka rozgrywka o Ukrainę. Przełożył B. Pietrzyk. Krakow. [in Polish].
Kuromiya, H., Libera, P. (2009). Notatki Włodzimierza Bączkowskiego na temat wspołpracy polsko-japońskiej wobec ruchu prometejskiego (1938). Zeszyty Historyczne. 169, 114-135. Paryż. [in Polish].
Kuromiya, H., Libera, P., Pepłoński, A. (2009). O wspołpracy polsko-japońskiej wobec ruchu prometejskiego raz jeszcze. Zeszyty Historyczne. 170, 230-233. Paryż. [in Polish].
Kuromiya, H., Pepłoński, A. (2009). Między Warszawą a Tokio. Polsko-japońska wspołpraca wywiadowcza 1904—1944. Toruń. [in Polish].
Suleja, W. (1995). Jozef Piłsudski. Krakow. [in Polish].
Łoek, J. (1986). Idea federacyjna Jozefa Piłsudskiego. Libertas. 6. Paryż. [in Polish].
Podowski, B. (1972). Śp. Połkownik Tadeusz Schaetzel, Wspomnienia. Niepodległość. VIII (po wznowieniu). [in Polish].
Charszkiewicz, E. (1955). Przebudowa Wschodu Europy. Materiały do polityki wschodniej Jozefa Piłsudskiego w latach 1893—1921. Niepodległość. 5, 136. Londyn. [in Polish].
Bączkowski, W. (1932). Na marginesie prob tworzenia polskiej racji stanu w kwestii ukraińskiej. Biułetyń Polsko-Ukraiński. 1, 11. [in Polish].
Iskhaki, M.-G. (2004). Istoriko-politicheskiy ocherk Respubliki Idel’-Urala. Podg. S.M. Iskhakov. Voprosy istorii. 9, 18-19. [in Russian].
Bączkowski, W. (1938). Problem problemow Polskich. Biułetyń Polsko-Ukraiński. 1938. 9. 27 lutego. [in Polish].
Hołowko, T. (1927). Kwestia narodowościowa w Polsce. Warszawa. [in Polish].
Paprocki, S. (1949). Kwestia ukraińska. Londyn. [in Polish].
Hołowko, T. (1924). Minimalny program polityki polskiej we wschodniej Galicji i na tzw. “kresach”. Droga. 10. [in Polish].
Wasilewski, L. (1932). O drogi porozumienia. Biułetyń Polsko-Ukraiński. 2, 4. [in Polish].
Krymski, T., Wiśniowski, E. (1933). Racja stanu Polski na Wschodzie. Pod znakiem odpo wiedalności i pracy. Dzisięc wiczorow. Pod red. A. Skwarczyńskiego. 208-226. Warszawa. [in Polish].
Schaetcel. T. (1972). Racja stanu Polski na Wschodzie. Niepodległość. VIII (po wznowieniu). Londyn-Nowy Jork. [in Polish].
Svit, I. (1962). Klub "Prometei" v Kharbini. Ukrainski visti. 20. [in Ukrainian].
Pelc, W. (1934). Mandżu-Go. Wschod-Orient. 1934. 2—3—4 (14—15—16). R. V.: 115. [in Polish].
(1934). Poglądy publicysty włoskiego na kwestje wschodnią. Biułetyń Polsko-Ukraiński. R. III. 3 czerwca. 22 (57), 7. [in Polish].
Pelc, W. (1934). Ukraincy na Dalekim Wschodzie (Ciag dalszy). Biułetyń Polsko-Ukraiński. R. III. 10 czerwca. 23 (58), 4-6. [in Polish].
Volkov, V. K. et al. (Eds). (1999). Vostochnaya Yevropa mezhdu Gitlerom i Stalinym. 1939—1941 gg. Moscow. [in Russian].
(1940). Comment lutter contre la peste et le cholera. La Revue de Promethee. 25 avril. 8-9, 1-4. [in French].
