Modern Historiography of Polish-Ukrainian Relations in the Volyn Voivodeship of the Second Polish Republic: Educational and Economic Life, Escalation of the Social and Political Situation at the End of the 1930s
DOI:
https://doi.org/10.15407/uhj2025.06.167Keywords:
Western Volyn, Volyn Voivodeship, Poland, Ukraine, education, economy, escalation of the socio-political situation, H. Jozewski, A. Hauke-Nowak.Abstract
The purpose is to analyse the presentation of educational and economic issues in contemporary historiography, as well as the escalation of the socio-political situation in the Volyn Voivodeship of the Second Polish Republic on the eve of World War II, in the context of Polish-Ukrainian relations. The research methodology is based on the use of general scientific and specifically historical research methods, including problem-chronological, synchronous, diachronic, comparative-historical, and others. The methods inherent in historiographical research, namely historiographical analysis and typolog y of scientific trends, are also involved. The scientific novelty lies in the fact that the author has tried to summarise the coverage of educational and economic issues, as well as the escalation of the socio-political situation in interwar Volyn, in selected works by Ukrainian and Polish historians of the modern era. Conclusions. Focusing on Ukrainian schools, local historians point out how the Polish authorities put limits on their functioning. Practice has shown that the administration of H. Józewski, a supporter of Polish-Ukrainian cooperation, worsened the situation with Ukrainian schools. At the same time, Polish historiography suggests that the educational policy of the aforementioned voivode still allowed Ukrainians to study their own language as a separate discipline. Ukrainian and Polish historiography contains comprehensive scientific studies on the economic life of the region bet ween the two world wars. Domestic scholars focused their attention on agrarian reforms, referring to the settlement policies , land consolidation, parcelling, land reclamation, etc. The most controversial assessments seem to be those of civil and military settlement. Nevertheless, scholars from both countries agree that this policy of polonisation significantly escalated Polish-Ukrainian relations in the context of land hunger. Less researched in historiography are topics related to the po licies of the last pre-war voivode, A. Hauke-Nowak. More attention should be paid to the Polish administrative apparatus at that time, the activities of the newly created pro-government Camp of National Unity in Volyn, as well as the reaction of the Organisation of Ukrainian Nationalists and Communist Party of Western Ukraine to the new political reality. We note that assessments of the legacy of the Volyn Voivodeship and Polish-Ukrainian relations between the two world wars vary. They are often diametrically opposed. At the same time, a number of issues remain unresolved to this day.
References
Razyhrayev, O. (2025). Suchasna istoriohrafiia polsko-ukrainskykh vzaiemyn u Volynskomu voievodstvi II Rechipospolytoi: pravovyi status ta natsionalna polityka. Ukrainskyi istorychnyi zhurnal. 2 (581): 191-208. [in Ukrainian].
Razyhrayev, O. (2025). Suchasna istoriohrafiia polsko-ukrainskykh vzaiemyn u Volynskomu voievodstvi II Rechipospolytoi: suspilno-politychne zhyttia. Ukrainskyi istorychnyi zhurnal. 4 (583): 165-181. [in Ukrainian].
Gołdyn, P. (2016). Fragment dziejów Publicznej Dokształcającej Szkoły Zawodowej w Łucku w świetle zachowanej korespondencji. Rozprawy z Dziejów Oświaty. LIII: 45-59. [in Polish].
Gołdyn, P. (2017). Józef Smetana — Czech and Polish working Teacher on Volhynia in the Twenty-Year Interwar Period. Czech-Polish historical and pedagogical journal. 9. 1: 28-35. [in Polish]. DOI: https://doi.org/10.5817/cphpj-2017-004
Gołdyn, P. (2018). Zagadnienia wychowawcze i szkolne na łamach „Miesięcznika Diecezjalnego Łuckiego” (1926—1939). Krótkie rozważania wokół problematyki źródeł do dziejów oświaty w II Rzeczypospolitej. Seminare. 39. 1: 91-103. [in Polish]. DOI: https://doi.org/10.21852/sem.2018.1.08
Gołdyn, P. (2021). Ochronki i przedszkola jako element działalności opiekuńczej Polskiej Macierzy Szkolnej na Wołyniu w okresie II RP. Studia Peadagogica Ignatiana. 24. 2: 49-62. [in Polish]. DOI: https://doi.org/10.12775/SPI.2021.2.003
Gołdyn, P. (2022). Wołyń jako miejsce szczególne w biografiach nauczycieli dwudziestolecia międzywojennego. Zarys problemu. Biografistyka Pedagogiczna. 7. 2: 309-328. [in Polish]. DOI: https://doi.org/10.36578/BP.2022.07.43
Kucherepa, M. (2000). Etnodemohrafichni zminy u Volynskomu voievodstvi 1921—1939 rr. Naukovyi visnyk Volynskoho derzhavnoho universytetu imeni Lesi Ukrainky. Seriia: Istoriia. 3: 97-106. [in Ukrainian].
Razyhrayev, O. (2018). Po obydva boky frontu: Hromadski orhanizatsii na Volyni v roky Velykoi viiny: 1914—1918. Lutsk. [in Ukrainian].
Martyniuk, Ya. (2000). Osvitnia diialnist i sotsialna opika yak formy roboty samouprav na Volyni u mizhvoiennyi period (1921—1939 rr.). Naukovyi visnyk Volynskoho derzhavnoho universytetu imeni Lesi Ukrainky. Seriia: Istoriia. 3: 83-86. [in Ukrainian].
Maleonchuk, H. (2022). Mizhvoiennyi Lutsk: suspilno-politychnyi, sotsialno-ekonomichnyi, kulturnyi rozvytok (1919—1939). Lutsk. [in Ukrainian].
Kramar, Yu. (1997). Ukrainske pochatkove shkilnytstvo na Volyni u 1921—1926 rr. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 3: 43-46. [in Ukrainian].
Kramar, Yu. (2015). Zakhidna Volyn 1921—1939 rr.: natsionalno-kulturne ta relihiine zhyttia. Lutsk. [in Ukrainian].
Panasiuk, V. (2000). Rezhym dvomovnosti u shkilnytstvi na Volyni u 1920—1930-kh rr. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 1: 69-79. [in Ukrainian].
Kucherepa, M. (2001). Natsionalna polityka Polshchi shchodo ukraintsiv naperedodni Druhoi svitovoi viiny. Naukovyi visnyk Volynskoho derzhavnoho universytetu imeni Lesi Ukrainky. Seriia: Istoriia. 11: 27-34. [in Ukrainian].
Demianiuk, O. (2023). Volynske voievodstvo (1921—1939 rr.) u skladi Druhoi Rechi Pospolytoi. Pedahohichnyi poshuk. 3: 10-16. [in Ukrainian].
Kęsik, J. (1997). Województwo wołyńskie 1921—1939 w świetle liczb i faktów. Przegląd Wschodni. IV. 1 (13): 99-137. [in Polish].
Kramar, Yu. (2016). Likvidatsiia tovarystva «Prosvita » na zakhidnovolynskykh zemliakh (1928—1932 rr.): prychyny ta naslidky. Naukovyi visnyk Skhidnoievropeiskoho natsionalnoho universytetu imeni Lesi Ukrainky. Istorychni nauky. 3 (328): 58-63. [in Ukrainian].
Mędrzecki, W. (1988). Województwo wołyńskie (1921—1939): Elementy przemian cywilizacyjnych, społecznych i politycznych. Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich. [in Polish].
Czuchryta, A. (2016). Gospodarka województwa wołyńskiego 1921—1939. Lublin: Wydawnictwo UMCS. [in Polish].
Panyshko, H. (1997). Osadnytstvo yak zasib provedennia zemelnoi reformy na Volyni uriadom Druhoi Rechi Pospolytoi. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 3: 48-50. [in Ukrainian].
Panyshko, H. (1998). Novi ekonomichni umovy hospodariuvannia u pomishchytskykh maietkakh Volynskoho voievodstva u 20—30-kh rr. XX st. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 1: 56-60. [in Ukrainian].
Shabala, Ya., Franchuk, Ye. (1997). Polske osadnytstvo na Volyni u 20—30-kh rr. XX st. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 2: 44-48. [in Ukrainian].
(1998). Ukraina — Polshcha: vazhki pytannia: Materialy III Mizhnarodnoho naukovoho seminaru «Ukrainsko-polski vidnosyny v roky Druhoi svitovoi viiny». Lutsk, 20—22 travnia 1998 r. 3. Warszawa. [in Ukrainian].
Hryciuk, G. (2005). Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931—1948. Toruń: Adam Marszałek. [in Polish].
Halukha, V. (2001). Z istorii ahrarnykh reform na Volyni: komasatsiia zemelnykh uhid u 20—30-kh rr. XX st. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 5: 144-148. [in Ukrainian].
Halukha, V. (2001). Osoblyvosti komasatsii u poliskykh povitakh Volynskoho voievodstva. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 11: 65-70. [in Ukrainian].
Shabala, Ya. (1997). Reorhanizatsiia zemelnoho ustroiu u Volynskomu voievodstvi v 1921—1939 rr.: Komasatsiia. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 3: 50-54. [in Ukrainian].
Shabala, Ya. (2001). Zminy u strukturi selianskykh hospodarstv Volynskoho voievodstva u 1921—1939 rr. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 10: 119-123. [in Ukrainian].
Shabala, Ya., Pashchuk, L. (1998). Diialnist silskohospodarskykh tovarystv u Volynskomu voievodstvi u 1921—1939 rr. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 1: 60-63. [in Ukrainian].
Shabala, Ya. (2012). Ahrarni reformy na Volyni u XX — na pochatku XXI st.: peredumovy, perebih, naslidky. Lutsk. [in Ukrainian].
Svynchuk, A. (2000). Ahrarna polityka polskoho uriadu shchodo Volyni u 1920—1930-i rr. XX st. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 1: 100-105. [in Ukrainian].
Lytvyniuk, V. (1998). Rozvytok zovnishnoi ta vnutrishnoi torhivli u Volynskomu voievodstvi (1921—1939 rr.). Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 1: 54-56. [in Ukrainian].
Lytvyniuk, V. (2000). Rozvytok remesla u Volynskomu voievodstvi u 1921—1939 rr. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 3: 79-82. [in Ukrainian].
Durka, J. (2017). Wystawa wołyńska 1928 roku — organizacja i znaczenie. Między mitem a rzeczywistością: Kresy Wschodnie w XIX i XX w. Red. A. Dawid, J. Lusek. Bytom; Opole: Muzeum Górnośląskie i Uniwersytet Opolski. 337-351. [in Polish].
Kęsik, J. (1992). Dokumenty w sprawie polityki narodowościowej władz polskich na kresach wschodnich w latach 1937—1939. Dzieje Najnowsze. 1-2: 180-194. [in Polish].
Komar, V. (1998). Ukrainske pytannia v natsionalnii politytsi Polshchi (1935—1939 rr.) (Extended abstract of Candidate’s thesis). Chernivtsi. [in Ukrainian].
Komar, V. (2003). Rol polskoho viiska v natsionalnii politytsi na Volyni u druhii polovyni 30-kh rr. XX st. U poshukakh pravdy: Zb. materialiv mizhnar. nauk. konf. «Ukrainsko-polskyi konflikt na Volyni v roky Druhoi svitovoi viiny: henezys, kharakter, perebih i naslidky», Lutsk, 20—23 trav. 2003 r. V.K. Baran, M.M. Kucherepa, M.V. Moklytsia (Eds.). Lutsk: VDU. [in Ukrainian].
Kucherepa, M. (2003). Do henezy konfliktu: ukrainsko-polski vidnosyny na Volyni naperedodni Druhoi svitovoi viiny. U poshukakh pravdy: Zb. materialiv mizhnar. nauk. konf. «Ukrainsko-polskyi konflikt na Volyni v roky Druhoi svitovoi viiny: henezys, kharakter, perebih i naslidky», Lutsk, 20—23 trav. 2003 r. V.K. Baran, M.M. Kucherepa, M.V. Moklytsia (Eds.). Lutsk: VDU. [in Ukrainian].
Kramar, Yu. (2001). Aktsiia okatolychennia ukraintsiv Volyni 1938 r.: prychyny, khid ta naslidky. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 5: 127-131. [in Ukrainian].
Svynchuk, A. (1999). Tserkovno-relihiina polityka polskoho uriadu shchodo Volyni u 30-kh rr. XX st. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 5: 83-86. [in Ukrainian].
Mironowicz, A. (2005). Kościół prawosławny na ziemiach polskich w XIX i XX w. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku. [in Polish]. DOI: https://doi.org/10.15290/elpis.2006.08.09
Onishchuk, V. (2000). Pravoslavna tserkva na Volyni u druhii polovyni 30-kh rr. XX st. Naukovyi visnyk Volynskoho derzhavnoho universytetu imeni Lesi Ukrainky. Seriia: Istoriia. 1: 117-122. [in Ukrainian].
Razyhrayev, O. (2023). Svit za gratamy: Penitentsiarna systema na Volyni ta v Halychyni u 1918—1939 rr. Drohobych. [in Ukrainian].
Razyhrayev, O. (2014). Życie religijne w łuckim więzieniu w latach 1919—1939. Państwo-religia: Instytucje państwowe i obywatele wobec religii w Europie Środkowo-Wschodniej w XX w. Pod red. J. Durki. Kalisz : Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. 1: 61-74. [in Polish].
Motyka, G. (2013). Vid volynskoi rizanyny do operatsii „Visla”: polsko-ukrainskyi konflikt 1943—1947 rr. [avtoryz. per. z pol. A. Pavlyshyna]. Kyiv. [in Ukrainian].
Kramar, Yu. (2013). Polityka “volynskoho rehionalizmu”: evoliutsiia problemy (1921—1939 rr.). Naukovyi visnyk Skhidnoievropeiskoho natsionalnoho universytetu im. Lesi Ukrainky. Seriia: Istorychni nauky. 21 (269): 60-66. [in Ukrainian].
Polit, I. (1999). Program wołyński wojewody Aleksandra Hauke-Nowaka 1938—1939. Przegląd Wschodni. V. 4 (20): 701-712. [in Polish].
Kotys, O. (2020). Na Skhodi Yevropy: mizhvoiennyi rozkvit Volyni. Lutsk. [in Ukrainian].
Zaitsev, O. (2022). Ukraintsi v Seimi ta Senati Polshchi. Lviv: Vyd-vo UKU. [in Ukrainian].
Viatrovych, V. (2011). Druha polsko-ukrainska viina 1942—1947. Kyiv: VD «Kyievo-Mohylianska akademiia». [in Ukrainian].
