Modern Historiography of Polish-Ukrainian Relations in the Volyn Voivodeship of the Second Polish Republic: Legal Status and National Politics
DOI:
https://doi.org/10.15407/uhj2025.02.191Keywords:
Western Volyn, Volyn Voivodeship, Poland, Ukraine, legal status, national politics, assimilationAbstract
The purpose is to highlight the historiography (1990s — 2020s) of Ukrainian-Polish relations in the Volyn Voivodeship of the Second Polish Republic in terms of the legal status of the region and the national policy of Polish governments.
The research methodology is based on the use of general scientific and specifically historical research methods, including problem-chronological, synchronous, diachronic, comparative-historical, and others. The methods inherent in historiographical research, namely historiographical analysis and typology of scientific trends, are also involved.
The scientific novelty lies in the fact that the author has tried to summarise the coverage of the legal status of interwar Volyn, as well as Poland’s national policy in the region, in the works of Ukrainian and Polish historians of the modern era.
Conclusions. The issue of the national policy of Polish governments in Volyn between the two world wars has been covered widely in the works of national and Polish historians. However, the problem of the legal status of the region was viewed by the authors sporadically and in passing only. The analysis of studies on various aspects of Polish-Ukrainian relations in interwar Volyn suggests that Ukrainian historians practically do not use the term “occupation” for both the “prevoivodeship” period of the region’s past (1919—1921) and the “voivodeship” period (1921—1939). In historiography, we find mostly “neutral” definitions such as “inclusion,” “accession,” etc. However, we believe that the term “occupation” is quite appropriate for May 1919 — April 1920, as it refers to the Polish-Ukrainian war, as a result of which Polish troops occupied the western part of Volyn, the territories covered by the state sovereignty of the Ukrainian People’s Republic. Subsequently, the Treaty of Warsaw of 1920 and the Treaty of Riga in 1921 determined the state affiliation of these territories to Poland, which contradicted the aspirations of Ukrainians to create their own state and became a factor in the aggravation of Polish-Ukrainian relations in the Second Polish Republic. The Entente Council of Ambassadors finally recognised the eastern border of Poland in March 1923. Turning to the national policy of Polish governments in interwar Volyn, we note that it was controversial, based on various forms of assimilation of Ukrainians, and is criticised rightly by both Ukrainian and Polish historians. Scholars chronologically divide Polish national policy into three periods. The first covers the period from the creation of the Volyn Voivodeship in 1921 to J. Piłsudski’s coming to power in 1926 and is marked by a policy of national assimilation. The next period is associated with the administration of the province by voivode H. Józewski (1928—1938), who implemented the policy of state assimilation. Finally, the last, third stage covers the end of the 1930s and is conditioned by the aggravation of Polish-Ukrainian relations and the return to the policy of national assimilation.
References
Kuczerepa, M. (1997). Polityka II Rzeczypospolitej wobec Ukraińcόw na Wołyniu w latach 1921-1939. Przegląd Wschodni. T. IV. Zesz. 1 (13): 139-154. [in Polish].
Zaporowski, Z. (1999). Polityka polska na Wołyniu w krzywym zwierciadle (polemika z tekstem M. Kuczerepy). Przegląd Wschodni. T. V. Zesz. 4 (20): 830-834. [in Polish].
Zaporowski, Z. (2000). Wołyńskie Zjednoczenie Ukraińskie. Wołynśke Ukrainśke Obiednannia. Lublin: UMCS. [in Polish].
Kucherepa, M., Davydiuk, R. (2001). VUO. Volynske Ukrainske Obiednannia (1931-1939 rr.). Lutsk. [in Ukrainian].
Kotys, O. (2020). Na Skhodi Yevropy: mizhvoiennyj rozkvit Volyni. Lutsk. [in Ukrainian].
Torzecki, R. (1998). Na temat historiografii stosunkόw polsko-ukraińskich w latach 1918-1956. Dzieje Najnowsze. 3: 103-111. [in Polish].
Karpus, Z. (2009). Stosunki polsko-ukraińskie w okresie kształtowania się polskiej granicy wschodniej w latach 1918-1921. Toruńskie Studia Międzynarodowe. 1 (2): 5-18. [in Polish]. doi: https://doi.org/10.12775/TIS.2009.001
Komosa, J. (2019). II Rzeczpospolita we wspόłczesnej historiografii ukraińskiej. Studia z Dziejόw Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej. 54: 193-222. [in Polish]. doi: https://doi.org/10.12775/SDR.2019.1.10
Mędrzecki, W. (2021). Od narodowych narracji o Wołyniu do wspόlnej historii Wołynia w okresie międzywojennym. Volyn u yevropeiskomu heopolitychnomu ta kulturnomu prostori: vybrani pytannia. Odesa. 5-12. [in Polish].
Hołόwko, T. (1999). Minimalny program polityki polskiej we wschodniej Galicji i na tzw. Kresach (1924). Tadeusz Hołόwko o demokracji, polityce i moralności życia publicznego. Wybόr i oprac. A. Chojnowski. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe. 124-142. [in Polish].
Razyhrayev, O. (2018). Po obydva boky frontu: Hromadski orhanizatsii na Volyni v roky Velykoi viiny: 1914-1918. Lutsk. [in Ukrainian].
"Razyhrayev, O. (2020). Lutski lystivky dlia Krypiakevycha: yak yevrei dopomohly ukraintsiam. Istorychna pravda. 24.04.2020. [in Ukrainian].
Razyhrayev, O. (2010). Udział Policji Państwowej wojewόdztwa wołyńskiego w ochronie granicy wschodniej w latach 1921-1924. Pamięc i Sprawiedliwość. 1: 211-231. [in Polish].
Razyhrayev, O. (2019). Policja Państwowa w wojewόdztwie wołyńskim w okresie międzywojennym. Warszawa: IPN. [in Polish].
Mędrzecki, W. (1988). Wojewόdztwo wołyńskie (1921-1939): Elementy przemian cywilizacyjnych, społecznych i politycznych. Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich. [in Polish].
Hrytsak, Ya. (2000). Narys istorii Ukrainy: formuvannia modernoi ukrainskoi natsii XIX-XX st. Kyiv: Heneza. [in Ukrainian].
Panyshko, H. (1997). Osadnytstvo yak sposib provedennia zemelnoi reformy na Volyni uriadom Druhoi Rechi Pospolytoi. Naukovyj visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 2: 48-50. [in Ukrainian].
Svynchuk, A. (1997). Natsionalna polityka Polskoi derzhavy sanatsiinoho periodu na Zakhidnii Ukraini. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 2: 17-21. [in Ukrainian].
Borodavko, V. (2000). Periodychni vydannia Volynskoho voievodstva u mizhvoiennyi period (1921-1939). Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 3: 86-89. [in Ukrainian].
Yurchuk, L. V. (2010). Represyvni orhany polskoi vlady v borotbi proty ukrainskoho natsionalno-vyzvolnoho rukhu u prykordonnykh povitakh Volynskoho voievodstva (1921-1939 rr.) (Extended abstract of Candidate’s thesis). Lviv. [in Ukrainian].
Mędrzecki, W. (1997). Przemiany społeczne i polityczne na Wołyniu w latach 1917-1921. Metamorfozy Społeczne. Ed. J. Żarnowski. Warszawa. 1: 137-170. [in Polish].
Razyhrayev, O. (2011). Polska derzhavna politsiia na Volyni u 1919-1926 rr. Lutsk. [in Ukrainian].
Kramar, Yu. (2015). Zakhidna Volyn 1921-1939 rr.: natsionalno-kulturne ta relihiine zhyttia. Lutsk. [in Ukrainian].
Davydiuk, R. (2016). Ukrainska politychna emihratsiia v Polshchi: sklad, struktura, hromadsko-politychni praktyky ta terytorii Volynskoho voievodstva. Lviv; Rivne. [in Ukrainian].
Kucherepa, M. (2017). “Volynskyi eksperyment” voievody H. Yuzevskoho. Proekt “Ukraina”: Halychyna ta Volyn u skladi mizhvoiennoi Polshchi. Kharkiv. 111-131. [in Ukrainian].
Lytvyn, M. (2021). Ryzki peremovyny 1920-1921 rr.: ukrainski vtraty i perspektyvy. 30 rokiv vidnosyn mizh Polshcheiu ta nezalezhnoiu Ukrainoiu: Dosvid ta perspektyvy. Warszawa. 211-244. [in Ukrainian].
Maleonchuk, H. (2022). Mizhvoiennyi Lutsk: suspilno-politychnyi, sotsialno-ekonomichnyi, kulturnyi rozvytok (1919-1939). Lutsk. [in Ukrainian].
Demianiuk, O. (2023). Volynske voievodstvo (1921-1939 rr.) u skladi Druhoi Rechi Pospolytoi. Pedahohichnyj poshuk. 3: 10-16. [in Ukrainian].
Hud, B. (2024). Ukraińcy i Polacy na Naddnieprzu, Wołyniu i w Galicji Wschodniej w XIX i pierwszej połowie XX w. Warszawa: Pracownia Wydawnicza. [in Polish].
Kramar, Yu. (2013). Diialnist tymchasovykh orhaniv polskoi vlady na Volyni (1919-1921). Naukovyj visnyk SNU im. Lesi Ukrainky. Seriia: Istoriia. 12: 31-37. [in Ukrainian].
Hladyshuk, S. (2015). Spryiniattia polskoi administratsii naselenniam Zakhidnoi Volyni v 1919-1921 rr. Naukovyi visnyk SNU im. Lesi Ukrainky. Seriia: Istoriia. 5 (306): 50-55. [in Ukrainian].
Razyhrayev, O. V. (2023). Svit za gratamy: Penitentsiarna systema na Volyni ta v Halychyni u 1918-1939 rr. Drohobych. [in Ukrainian].
(2020). Sojusz Piłsudski — Petlura: Dokumenty i materiały. Pod red. Pisuliński J., Skalski W. Warszawa: SEW UW. [in Polish].
Kucherepa, M. (2001). Varshavskyi dohovir 1920 r.: heneza, problemy, naslidky. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 5: 193-197. [in Ukrainian].
Hetmanchuk, M. (2001). Z istorii vstanovlennia dyplomatychnykh vidnosyn mizh Ukrainskoiu RSR i Polshcheiu u 1921 r. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 5: 45-47. [in Ukrainian].
Hetmanchuk, M. (1998). Ukrainske pytannia v radiansko-polskykh vidnosynakh 1920-1939 rr. Lviv. [in Ukrainian].
Hetmanchuk, M. (1998). Ryzkyi myr: ukrainsko-polski vidnosyny periodu pidhotovky, pidpysannia i ratyfikatsii Ryzkoho dohovoru 1921 r. Lviv. [in Ukrainian].
Zaitsev, O. (2022). Ukraintsi v Seimi ta Senati Polshchi. Lviv. [in Ukrainian].
Skalskyi, V., Razyhrayev, O. (2023). Volyn u period Ukrainskoi revoliutsii 1917-1921 rr.: suspilno-politychnyi rozvytok i voienna sytuatsiia. Ukrainskyi istorychnyi zhurnal. 6: 152-170. [in Ukrainian].
Kucherepa, M. (2003). Do henezy konfliktu: ukrainsko-polski vidnosyny na Volyni naperedodni Druhoi svitovoi vijny. U poshukakh pravdy: Zb. mat. mizhnar. nauk. konf. “Ukrainsko-polskyi konflikt na Volyni v roky Druhoi svitovoi viiny: henezys, kharakter, perebih i naslidky”, Lutsk, 20-23 trav. 2003 r. Lutsk. [in Ukrainian].
Filipovych, M. (2021). “Okupatsiia” chy “pryiednannia” — ne ziasovani poniattia suchasnoi ukrainskoi istoriohrafii mizhvoiennoho periodu. Volyn u yevropeiskomu heopolitychnomu ta kulturnomu prostori: Vybrani pytannia. Odesa. 77-96. [in Ukrainian].
Kęsik, J. (1997). Wojewόdztwo wołyńskie 1921-1939 w świetle liczb i faktόw. Przegląd Wschodni. T. IV. Zesz. 1 (13): 99-137. [in Polish].
Kramar, Yu. (2000). Natsionalni menshyny v politytsi voievodskoi administratsii H. Yuzevskoho na Volyni (1928-1938). Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 1: 83-88. [in Ukrainian].
Kramar, Yu. (1997). Ukrainske pochatkove shkilnytstvo na Volyni u 1921-1926 rr. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 3: 43-46. [in Ukrainian].
Svynchuk, A. (2001). Osnovni napriamky kulturno-osvitnoi polityky polskoho uriadu shchodo Volyni v 20-30-kh rr. XX st. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 5: 148-152. [in Ukrainian].
Kęsik, J. (2001). Pomiędzy wspόłpracą a irredentą: Ukraińska mniejszość narodowa w II Rzeczypospolitej. Tematy polsko-ukraińskie: Historia. Literatura. Edukacja. Pod red. R. Traby. Olsztyn. 80-92. [in Polish].
Dobrochynska, V. (2001). “Soiuz ukrainok” — holovnyi oseredok zhinotstva Volynskoho voievodstva u mizhvoiennyi period (1921-1939 rr.). Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 5: 132-136. [in Ukrainian].
Svynchuk, A. (1997). Natsionalna polityka Polskoi derzhavy periodu sanatsiinoho rezhymu na Zakhidnii Ukraini. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 2: 17-21. [in Ukrainian].
Svynchuk, A. (1998). Natsionalni menshyny Volynskoho voievodstva v period 1921-1939 rr. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 1: 63-67. [in Ukrainian].
Hryciuk, G. (2005). Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931-1948. Toruń. [in Polish].
Hołόwko, T. (2008). Metody i drogi sanacji stosunkόw we wschodniej Galicji i wojewόdztwach wschodnich (1926). Nie jesteśmy Ukrainofilami: Polska myśl polityczna wobec Ukraińcόw i Ukrainy: Antologia tekstόw. Pod red. P. Kowala, J. Ołdakowskiego, M. Zuchniak. Wrocław : KEW. 103-113. [in Polish].
Panasiuk, V. (2000). Rezhym dvomovnosti u shkilnytstvi na Volyni u 1920-1930-kh rr. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 1: 69-79. [in Ukrainian].
Martyniuk, Ya. (1998). Miske i terytorialne samovriaduvannia ta orhany derzhavnoi vlady Volynskoho voievodstva u mizhvoiennyi period (1921-1939 rr.). Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 1: 50-53. [in Ukrainian].
Kramar, Yu. (2001). Aktsiia okatolychennia ukraintsiv Volyni 1938 r.: prychyny, khid ta naslidky. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 5: 127-131. [in Ukrainian].
Havryliuk, O. N. (2016). Serhii Tymoshenko ta sprava rekonstruktsii Volodymyr-Volynskoi Sviato-Vasylivskoi tserkvy. Naukovyi visnyk SNU im. Lesi Ukrainky. Seriia: Istorychni nauky. 13: 59-63. [in Ukrainian].
Mędrzecki, W. (2005). Inteligencja polska na Wołyniu w okresie międzywojennym. Warszawa: Wydawnictwo Neriton IH PAN. [in Polish].
(2015). Polshcha — narys istorii. V. Mendzhetskyi, Ye. Bratsysevych (eds.). Warsaw : IPN. [in Ukrainian].
Mędrzecki, W. (2018). Kresowy kalejdoskop: Wędrόwki przez Ziemie Wschodnie Drugiej Rzeczypospolitej 1918-1939. Krakόw : Wydawnictwo Literackie. [in Polish].
Hon, M. (2006). Osoblyvosti mizhetnichnoi vzaiemodii v konteksti politychnykh protsesiv na zakhidnoukrainskykh zemliakh u mizhvoiennyi period. Rivne. [in Ukrainian].
Lytvyniuk, V. (1997). Zminy v sotsialnii i natsionalnii strukturi naselennia Volynskoho voievodstva u mizhvoiennyi period (1921-1939 rr.). Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 2: 42-44. [in Ukrainian].
Kęsik, J. (2004). Struktura narodowościowa wojewόdztwa wołyńskiego w latach 1931-1939. Przemiany narodowościowe na kresach wschodnich II Rzeczypospolitej 1931-1948. Pod red. S. Ciesielskego. Warszawa. 53-92. [in Polish].
Stobniak-Smogorzewska, J. (2003). Kresowe osadnictwo wojskowe 1920-1945. Warszawa. [in Polish].
Kramar, Yu. (1998). Problema neounii na Volyni u mizhvoiennyi period. Naukovyi visnyk VDU. Seriia: Istoriia. 1: 68-73. [in Ukrainian].
Fedchuk, O. (2015). Zhabchenska trahediia (z istorii neounii na Volyni). Lutsk. [in Ukrainian].
Fedchuk, O. (2023). Neouniia na Volyni u 1930-kh rr. Siverianskyi litopys. 2: 45-52. [in Ukrainian].
Zaitsev, O. (2024). Istoriohrafichni dyskusii pro prychyny ta henezu “antypolskoi aktsii” UPA 1943-1944 rr. Ukrainian Historical Review / Ukrainskyi istorychnyi ohliad. 3: 65-101. [in Ukrainian]. doi: https://doi.org/10.47632/2786-717X-2024-3-65-101
Razyhrayev, O. (2017). Volynske voievodstvo v konteksti polsko-radianskykh vzaiemyn: hlobalni ta rehionalni vymiry bezpeky (1921-1925 rr.): Istorychni paraleli z suchasnoiu sytuatsiieiu na Skhodi Ukrainy. Ukrainskyi istorychnyi zbirnyk. 19: 211-229. [in Ukrainian].
Wysocki, R. (2007). Komuniści versus nacjonaliści: Konfrontacja i walka o wpływy pomiędzy Komunistyczną Partią Ukrainy Zachodniej a Organizacją Ukraińskich Nacjonalistόw w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach trzydziestych XX w. Rocznik Chełmski. 11: 177-198. [in Polish].
