Polish Diplomacy on the Determination of Borders with the USSR (1939—1945): Geopolitical, National, and Economic Factors (introductory article and publication by I. Mraka)
DOI:
https://doi.org/10.15407/uhj2026.01.173Keywords:
Poland, USSR, Polish-Soviet border, Curzon Line, Eastern Borderlands, economic potential, national and religious identity.Abstract
The purpose of this publication is to introduce previously unknown archival sources into scientific circulation, which reveal the key factors that Polish diplomacy considered when discussing the issue of the Polish-Soviet post-war border. The methodology is based on the principles of historicism, scientific objectivity, and systematicity. Comparative-historical and causal-consequential research methods were employed, along with general scientific methods of analysis and generalization. Scientific novelty. Analysis and introduction into scientific circulation of previously unknown archival sources that confirm that Polish politicians, when discussing the issue of the Polish-Soviet post-war border, took into account not only the cultural and historical significance of the “eastern borderlands,” but also their economic potential for the post-war development of the country. An analysis of several of archival documents allows us to state that, for the Poles from the “eastern borderlands,” besides the cultural significance, the close connection of these territories with Polish tradition and culture, and the residence of a large Polish population there, their economic potential was also important. The Curzon Line deprived post-war Poland of a significant portion of its oil, natural gas, potash salts, timber, and other economic resources. At the same time, the emphasis on the fact that a significant number of the Poles lived in the “eastern borderlands” was an exaggeration, since the “Londoners” understood that the results of the 1931 census had been falsified in their favor, which is confirmed by the reports authored by Edward Sturm de Strem and Ludwik Grodzicki.
References
Kowalski, W. (1966). Walka dyplomatyczna o miejsce Polski w Europie 1939—1945. Warszawa: Książka i Wiedza. [in Polish].
Zabiełło, S. (1970). O rząd i granice. Walka dyplomatyczna o sprawę polską w II wojnie światowej. Warszawa: PAX. [in Polish].
Batowski, H. (1967). Pierwsze tygodni wojny. Dyplomacja zachodnia do połowy września 1939 r. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie. [in Polish].
Batowski, H. (1995). Zachód wobec granic Polski 1920—1940. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie. [in Polish].
Tebinka, J. (1994). Debata Polska w brytyjskim parlamencie (27 luty — 1 marzec 1945 r.). Dzieje Najnowsze. 1: 59-76. [in Polish].
Tebinka, J. (2020). Od Jałty do Poczdamu. Służby specjalne ZSRR a powstanie Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej. Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989. 1 (18): 459-481. [in Polish].
Tebinka, J. (1998). Polityka brytyjska wobec problemu granicy polsko-radzieckiej 1939—1945. Warszawa: Neriton. [in Polish].
Kamiński, M. (1997). Rząd Stanisława Mikołajczyka wobec konferencji przywódców Wielkiej Brytanii, Związku Sowieckiego i Stanów Zjednoczonych w Teheranie (28 listopada — 1 grudnia 1943 r.). Prace Komisji Środkowo-Wschodniej. V: 109-127. [in Polish].
Kamiński, M. (1997). Wielka Brytania: sojusznik Polski czy sowiecki poplecznik? Brytyjskie próby skłonienia rządu polskiego do kapitulacji wobec rządań sowieckich (styczeń — luty 1944). Arcana. 2: 47-65. [in Polish].
Ślusarczyk, J. (1997). Obszar i granice Polski (od X do XX wieku). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszalek. [in Polish].
Eberhardt, P. (1989). Jak kształtowała się wschodnia granica PRL. Zeszyty Historyczne. 90: 3-34. [in Polish].
Eberhardt, P. (1992). Polska granica wschodnia. Warszawa: Spotkania. [in Polish].
Kersten, K. (1989). Jałta w polskiej perspektywie. Londyn, Warszawa: Aneks. [in Polish].
Kersten, K. (1998). Rząd RP wobec mediacji brytyjskiej (styczeń — marzec 1944 r.). Dzieje Najnowsze. 1: 29-52. [in Polish].
Bartoszewicz, H. (1996). Między Jałtą a Poczdamem. Związek Sowiecki wobec Europy Środkowo-Wschodniej (luty — lipiec 1945 roku). Od Wersalu do Poczdamu. Sytuacja międzynarodowa Europy Środkowo-Wschodniej 1918—1945. Materiały z sesji naukowej w Instytucie Historii PAN 23—24 października 1995 r. Warszawa: Instytut Historii PAN. 138-150. [in Polish].
Bartoszewicz, H. (1999). Polityka Związku Sowieckiego wobec państw Europy Środkowo-Wschodniej w latach 1944—1948. Warszawa: Książka i Wiedza. [in Polish].
Kozlovskyi, I. (1998). Vstanovlennia ukrainsko-polskoho kordonu 1941—1951 rr. Lviv. [in Ukrainian].
Makarchuk, V. (2004). Mizhnarodno-pravove vyznannia derzhavnoho kordonu mizh Ukrainoiu i Polshcheiu (1939—1945). Kyiv. [in Ukrainian].
Mraka, I. (2011). Brytanski pravliachi kola shchodo maibutnoho polskoi derzhavy (veresen — lystopad 1939 r.). Naukovi zoshyty istorychnoho fakultetu Lvivskoho universytetu. 12: 109-119. https://doi.org/10.1177/0032258X3901200110 [in Ukrainian].
Mraka, I. (2008). Liniia Kerzona u politytsi Velykoi Brytanii shchodo normalizatsii polsko-radianskykh vidnosyn (1943). Problemy slovianoznavstva. 57: 86-95. [in Ukrainian].
Syrota, R. (2005). “Liniia Kerzona” chy “liniia Nemiera”? Kordon i modernizatsiia v bahatoetnichnomu rehioni. Visnyk Lvivskoho universytetu. Seriia istorychna. 39-40: 314-348. [in Ukrainian].
(1989). Polska, w polityce międzynarodowej (1939—1945). Zbiór dokumentów. 1939. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy. [in Polish].
Pidkova, I. & Shust, R. (Eds.). (2001). Dovidnyk z istorii Ukrainy. Kyiv. [in Ukrainian].
Jędrzejewicz, W. (Ed.). (1946). Poland in the British Parliament 1939—1945. Vol. 1: British Guaranties to Poland to the Atlantic Charter (March 1939 — August 1941). New York: Józef Piłsudski Institute of America.
Gardner, L. (1999). Strefy wpływów. Wielkie mocarstwa i podział Europy. Od Monachium do Jałty / z agn. przeł. H.Górska. Warszawa: Książka i Wiedza. [in Polish].
Raczyński, E. (1989). W sojuszniczym Londynie. Dziennik ambasadora Edwarda Raczyńskiego 1939—1945. Warszawa: Naczelna Oficyna Wydawnicza. [in Polish].
Polonski, A. (Ed.). (1976). The Great Powers and the Polish Question 1941—1945. A Documentary Study in Cold War Origins. London: London School of Economics and Political Science.
Dymarski, M. (1997). Stosunki wewnętrzne wśród polskiego wychodztwa politycznego i wojskowego we Francji i w Wielkiej Brytanii 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego. [in Polish].
Buczek, R. (1996). Stanisław Mikołajczyk. T. 1. Toronto: Century Bublishing Company Ltd. [in Polish].
Cienciala, A. (1996). General Sikorski and the Conclution of the Polish-Soviet Agreement on July 30, 1941: a Reassessment. Polish Rewiev. 4: 401-434.
Kynin, G.P. & Laufer, Y. (Compts.). (1996). SSSR i germanskiy vopros 1941—1949: Dokumenty iz Arkhiva vneshney politiki Rossiyskoy Federatsiyi. V 3-kh tt. T. 1: 22 iyunia 1941 — 8 maya 1945 g. Moscow. [in Russian].
Zuziak, J. (2022). Okoliczności zerwania przez Związek Sowiecki stosunków dyplomatycznych z Polską w kwietniu 1943 r. Przegląd Wschodnioeuropejski. 13 (2): 201-215. https://doi.org/10.31648/pw.8459 [in Polish].
Zashkilniak, L. (1999). Ukrainska problema v politytsi polskoho emihratsiinoho uriadu i polskoho pidpillia v 1939—1945 rokakh. Ukraina — Polshcha: vazhki pytannia. T. 4. Materialy IV mizhnarodnoho seminaru istorykiv “Ukrainsko-polski vidnosyny pid chas Druhoi svitovoi viiny”. Varshava, 8—19 zhovtnia 1998 roku. Warszawa, 122-138. [in Ukrainian].
Luciuk, L. & Kordan, B. (1987). Anglo-American Perspectives on the Ukrainian Question 1938—1951. A Documentary Collection. Kingston, Ontario-Vestal, New York: The Limestone Press.
(1967). Documents on Polish-Soviet Relations 1939—1945. Vol. 2: 1943—1945. London: General Sikorski Historical Institute.
Chornii, P. (2018). Etnichni hrupy Halychyny mizhvoiennoho periodu: mizhetnichne (spiv)zhyttia ta sotsiokulturni transformatsii. Lviv. [in Ukrainian].
(1973). Szturm de Sztrem, E. Prawdziwa statystyka. Kwartalnik Historyczny. 3: 664-667. [in Polish].
Zełenko, K. (1994). Stosunki polsko-ukraińskie w II Rzeczypospolitej (1918—1939). Lublin: Wydawnictwo FIS. [in Polish].
