"Вони повірили в мене, а я повірив у них" (особливості наукової школи М.Ковальського)
DOI:
https://doi.org/10.15407/uhj2019.01.137Ключові слова:
Ковальський, наукова школа, учні, джерелознавство, історіографія.Анотація
Аналізується процес виникнення, розвитку та особливості наукової школи історика і джерелознавця М.Ковальського. З’ясовується його роль у цьому процесі, розкривається науково-організаційна лабораторія. Питання інтерпретації школи представлено крізь призму історіографії, де розглянуто основні термінологічні особливості щодо її визначення. Висвітлюються шляхи й механізми формування школи. Найголовнішим із них була підготовка молодих істориків ще зі студентських років на основі написання дипломних робіт, участі у гуртку, а потім – навчання в аспірантурі. Розглядається тематична спрямованість наукової школи М.Ковальського. Виділяється, зокрема, джерелознавчий напрям, який почав формуватися наприкінці 1960 – на початку 1970-х рр. і був спрямований на дослідження писемних джерел з історії України XVI–XVIIІ ст. Концептуальний підхід до аналізу питання дозволяє зробити висновок, що починаючи з 1990-х рр. під керівництвом історика починав формуватися ще один напрям – біоісторіографічний. Здійснено спробу виділити методологічний та історіософський рівні школи.
Посилання
Abrosymova, S. (1999). Adept dzhereloznavstva. Osiahnennia istorii: Zbirnyk naukovykh prats na poshanu profesora Mykoly Pavlovycha Kovalskoho z nahody 70-richchia. (36–43). Ostroh; Niu-York. [in Ukrainian].
Abrosimova, S. (1988). Dokumenty Litovskoj metriki kak istochnik po istorii gorodov Ukrainy pervoj poloviny XVI veka: avtoref. diss. kand. ist. nauk. Dnepropetrovsk. [in Russian].
Abrosymova, S. (1997). Liudyna i vchenyi. Dnipropetrovskyi istoryko-arkheohrafichnyi zbirnyk. Dnipropetrovsk: Promin, 1, 58–60. [in Ukrainian].
Apanovych, O. (2000). Zhyttievyi i tvorchyi shliakh Yuriia Andriiovycha Mytsyka. Mytsyk Yurii Andriiovych: Bibliohrafichnyi pokazhchyk. (3–24). Kyiv: VD "KM Akademia". [in Ukrainian].
Atamanenko, A. (1998). D.M.Bantysh-Kamenskyi – istoryk Ukrainy: avtoref. dys. kand. ist. nauk. Kyiv. [in Ukrainian].
Atamanenko, A. (2002). Zhyttievyi i tvorchyi shliakh Mykoly Pavlovycha Kovalskoho. Mykola Pavlovych Kovalskyi: Materialy do biobibliohrafii. (7–16). Ostroh. [in Ukrainian].
Atamanenko, A. (2004). Lystuvannia Mykoly Kovalskoho yak dzherelo do vyvchennia istorii Ukrainskoho istorychnoho tovarystva. Naukovi zapysky Natsionalnoho universytetu «Ostrozka akademiia»: Istorychni nauky, 4, 40–46. [in Ukrainian].
Atamanenko, A., Atamanenko, V. (1999). Mykola Pavlovych Kovalskyi (z nahody 70-littia). Ukrainskyi istoryk, 2/4, 241–255. [in Ukrainian].
Atamanenko, A., Atamanenko, V. (1999). Ukrainske istorychne tovarystvo ta M.P.Kovalskyi. Osiahnennia istorii. Zbirnyk naukovykh prats na poshanu profesora Mykoly Pavlovycha Kovalskoho z nahody 70-richchia. (45–49). Ostroh; Niu-York. [in Ukrainian].
Atamanenko, V. (1987). Polozhenie i klassovaya bor’ba krest’yanstva Volyni vo vtoroj polovine XVI veka (po materialam Luckogo grodskogo uryada): avtoref. diss. kand. ist. nauk. Dnepropetrovsk. [in Russian].
Belkin, D. (2009). N.P.Koval’skij glazami studenta nachala 90-x. Istoriohrafichni ta dzhereloznavchi problemy istorii Ukrainy. Teoriia. Metodyka. Praktyka. (3/6). Dnipropetrovsk: DNU. [in Russian].
Blyzniak, M. (2006). Vadym Arkhypovych Diadychenko (1909–1973) – istoryk Ukrainy: avtoref. dys. kand. ist. nauk. Dnipropetrovsk. [in Ukrainian].
Bohdashyna, O. (2008). Kontseptsiia istorychna. Entsyklopediia istorii Ukrainy. T.5. (119). Kyiv: Naukova dumka. [in Ukrainian].
Bolebrukh, A. (2003). Rozshyriuiuchy doslidnytski obrii (do 30-richchia kafedry istoriohrafii ta dzhereloznavstva DNU). Istoriohrafichni ta dzhereloznavchi problemy istorii Ukrainy. Istoriohrafiia ta dzhereloznavstvo v chasovomu vymiri. Mizhvuzivskyi zbirnyk naukovykh prats. (3–10). Dnipropetrovsk: RVV DNU. [in Ukrainian].
Bolebrukh, A. (1972). Bor’ba russkogo samoderzhaviya s peredovoj obshchestvenno- politicheskoj mysl’yu vtoroj poloviny XVIII v.: Za materialami deyatel’nosti cenzurnykh organov: avtoref. diss. kand. ist. nauk. Dnepropetrovsk. [in Russian].
Bondarenko, H. (2015). Teoriia ta metodolohiia istorii: poniattia i katehorii istorychnoho piznannia. Slovnyk-dovidnyk. Lutsk: Nadstyria. [in Ukrainian].
Brekhunenko, V.A. (1990). Istochniki o svyazyakh donskogo i zaporozhskogo kazachestva v pervoj polovine XVII veka: avtoref. diss. kand. ist. nauk. Dnepropetrovsk. [in Russian].
Brekhunenko, V. (2011). Podvyzhnyk. Naukova shkola profesora A.V.Boika: personalii ta dorobok. (12–20). Zaporizhzhia. [in Ukrainian].
Vashchenko, V. (1999). Profesor M.P.Kovalskyi: liudyna, vykladach, naukovets (Retrospektsii ta refleksii). Osiahnennia istorii. Zbirnyk naukovykh prats na poshanu profesora Mykoly Pavlovycha Kovalskoho z nahody 70-richchia. (67–69) Ostroh; Niu- York. [in Ukrainian].
Vashchenko, V. (2009). Stratehii dekonstruktsii kontseptsii «naukova shkola» v ukrainskii istoriohrafii: mizh «orhanizovanoiu komunikatsiieiu» ta "komunikatsiinym rozryvom". Istoriohrafichni ta dzhereloznavchi problemy istorii Ukrainy. Teoriia. Metodyka. Praktyka. (170–182). Dnipropetrovsk: DNU. [in Ukrainian].
Vynar, L. (2002). Biobibliohrafiia profesora Mykoly Kovalskoho. Mykola Pavlovych Kovalskyi: Materialy do biobibliohrafii. (4–6). Ostroh. [in Ukrainian].
Vynar, L. (2008). Lyst-vitannia uchasnykam naukovykh chytan pamiati profesora M.P.Kovalskoho. Naukovi zapysky Natsionalnoho universytetu "Ostrozka akademiia": Istorychni nauky. Ostroh: NaUOA, 12, 3–4. [in Ukrainian].
Vynar, L. (1995). Mykhailo Hrushevskyi: istoryk i budivnychyi natsii. Statti i materialy. Niu-York; Kyiv; Toronto: Fundatsiia im. O.Olzhycha. [in Ukrainian].
Vynar, L. (1999). Sviato ukrainskoi istorychnoi nauky (z pryvodu Yuvileiu Mykoly Pavlovycha Kovalskoho). Osiahnennia istorii. Zbirnyk naukovykh prats na poshanu profesora Mykoly Pavlovycha Kovalskoho z nahody 70-richchia. (6). Ostroh; Niu-York. [in Ukrainian].
Vinogradov, G. (1989). Analiz dokumental’nykh istochnikov po istorii tsekhovogo remesla Ukrainy XVI – pervoj poloviny XVII veka: avtoref. diss. kand. ist. nauk. Dnepropetrovsk. [in Russian].
Voronov, V. (2009). Dzhereloznavstvo: naukovyi status, dystsyplinarne pole i dydaktychnyi obraz na suchasnomu etapi. Istoriohrafichni ta dzhereloznavchi problemy istorii Ukrainy. Teoriia. Metodyka. Praktyka. (36–44). Dnipropetrovsk: DNU. [in Ukrainian].
Voronov, V., Chernov, Ye. (2008). Dzhereloznavchi lektury V.B.Antonovycha ta V.I.Kliuchevskoho na foni spomyniv pro Mykolu Pavlovycha Kovalskoho. Naukovi zapysky Natsionalnoho universytetu «Ostrozka akademiia»: Istorychni nauky. Vyp.12, 81–92. Ostroh: NaUOA. [in Ukrainian].
Voronov, V. (2007). Mii obraz profesora M.P.Kovalskoho. Mykola Pavlovych Kovalskyi: Ad gloriam… Ad honores… Ad memorandum… (92–99). Dnipropetrovsk: Lira LTD. [in Ukrainian].
Voronov, V. (1996). Naukovyi dorobok O.M.Lazarevskoho v haluzi arkheohrafii, dzhereloznavstva ta istoriohrafii: avtoref. dys. kand. ist. nauk. Dnipropetrovsk. [in Ukrainian].
Hvanini, O. (2007). Khronika yevropeiskoi Sarmatii. Kyiv: Kyievo-Mohylianska akademiia. [in Ukrainian].
Hotsuliak, V. (2009). Vyvchennia suchasnymy vchenymy problemy naukovoi shkoly. Visnyk Cherkaskoho universytetu. Seriia «Istorychni nauky». 160/161, 10–16. [in Ukrainian].
Hrytsak, Ya. (2005). Ukrainska istoriohrafiia. 1991–2001: desiatylittia zmin. Ukraina moderna. 9, 43–68. [in Ukrainian].
Darchyk, S. (2008). Osoblyvosti memuariv XVII st. ta problemy yikh klasyfikatsii. Naukovi zapysky Natsionalnoho universytetu «Ostrozka akademiia»: Istorychni nauky. Ostroh: NaUOA, 12, 110–121. [in Ukrainian].
Diachok, V.V. (2000). Dzherela pro Ustyma Karmaliuka ta opryshkivstvo na Podilli (1813–1835): avtoref. dys. kand. ist. nauk. Kyiv. [in Ukrainian].
Diachok, O. (2007). Vidznachennia 75-littia Mykoly Pavlovycha Kovalskoho. Mykola Pavlovych Kovalskyi: Ad gloriam… Ad honores… Ad memorandum... (100–105). Dnipretrovsk: Lira LTD. [in Ukrainian].
Diachok, O.O. (1992). «Khronika yevropeiskoi Sarmatii» Alessandro Hvanini yak dzherelo z istorii Ukrainy XV–XVI st.: avtoref. dys. kand. ist. nauk. Dnipropetrovsk. [in Ukrainian].
Diachok, O. (2008). Shtrykhy do portreta Mykoly Pavlovycha Kovalskoho. Naukovi zapysky Natsionalnoho universytetu «Ostrozka akademiia»: Istorychni nauky. 12, 36–43. Ostroh: NaUOA. [in Ukrainian].
Zhurba, O.Y. (1989). Deiatelnost Kyevskoi arkheohrafycheskoi komissii po izdaniu i izucheniu istochnikov po istorii Ukrainy perioda feodalizma: avtoref. dyss. kand. ist. nauk. Dnepropetrovsk. [in Russian].
Zemskyi, Yu. (2008). Fakhove poklykannia ta suspilno-politychni vyprobuvannia istoryka M.P.Kovalskoho. Naukovi zapysky Natsionalnoho universytetu «Ostrozka akademiia»: Istorychni nauky. 12, 30–35. Ostroh: NaUOA. [in Ukrainian].
Isaievych, Ya. (1997). Podvyzhnyk nauky. Dnipropetrovskyi istoryko-arkheohrafichnyi zbirnyk. 1, 56–57. Dnipropetrovsk: Promin. [in Ukrainian].
Kavun, M. (2008). Udod Oleksandr Andriiovych. Profesory Dnipropetrovskoho natsionalnoho universytetu imeni Olesia Honchara: Biobibliohrafichnyi dovidnyk. Dnipropetrovsk: Vydavnytstvo Dnipropetrovskoho natsionalnoho universytetu, 511–513. [in Ukrainian].
Kalakura, Ya. (2000). Drevnii Ostroh u dokumentakh i v ochakh suchasnoho istoryka. Pamiat stolit, 6, 145–148. [in Ukrainian].
Kalakura, Ya. (2004). Ukrainska istoriohrafiia: Kurs lektsii. Kyiv: Heneza. [in Ukrainian].
Kiku, I.A. (1984). Polozhenie i antifeodal’naya bor’ba krest’yan Volyni v 20-x – 40-x gg. XVII v. (na materialakh volynskikh aktovykh knig): avtoref. diss. kand. ist. nauk. Dnepropetrovsk. [in Russian].
Knyaz’kov, Yu.P. (1984). Ukrainskij khronograf kak istochnik po otechestvennoj istorii: avtoref. diss. kand. ist. nauk. Moskva. [in Russian].
Kovaleva, I. (2008). Zhizn’, provedennaya v mogile: Ispoved’ arkheologa. Dnepropetrovsk: Art-press. [in Russian].
Kovalova, I. (2008). Ya mala shchastia pratsiuvaty razom z M.P.Kovalskym. Naukovi zapysky Natsionalnoho universytetu «Ostrozka akademiia»: Istorychni nauky. 12, 5–11. Ostroh: NaUOA. [in Ukrainian].
Kolesnyk, I. (2006). Dnipropetrovska istoriohrafichna shkola: sproba samorefleksii. Eidos, 2, 381–404. [in Ukrainian].
Kolesnyk, I. (2013). Istoriohrafichna topohrafiia: Dnipropetrovskyi fenomen. Eidos, 7, 355–370. [in Ukrainian].
Kolesnyk, I. (2009). Merezheva model nauky (novyi proekt ukrainskoi istoriohrafii?). Eidos, 4, 54–88. [in Ukrainian].
Kolesnyk, I. (2013). Ukrainska istoriohrafiia: kontseptualna istoriia. Kyiv: Instytut istorii Ukrainy NAN Ukrainy. [in Ukrainian].
Kudelko, S. (2004). Kontseptsiia. Istoriohrafichnyi slovnyk. (121–123). Kharkiv: Skhidno-rehionalnyi tsentr humanitarno-osvitnikh initsiatyv. [in Ukrainian].
Kulakovskyi, P. (2008). Evoliutsiia pryntsypiv i perspektyvy vydannia dokumentiv metryky v Ukraini. Naukovi zapysky Natsionalnoho universytetu «Ostrozka akademiia»: Istorychni nauky. Ostroh: NaUOA, 12, 93–109. [in Ukrainian].
Kulakovskyi, P.M. (1992). Ruska (Volynska) metryka (1569–1672 rr.) yak dzherelo do istorii Kyivskoho ta Bratslavskoho voievodstva: avtoref. dys. kand. ist. nauk. Dnipropetrovsk. [in Ukrainian].
Kucherniuk, N.F. (1975). Istochniki o russko-ukrainskikh politicheskikh svyazyakh v gody Osvoboditel’noj vojny ukrainskogo naroda (1648–1654 gg.): avtoref. diss. kand. ist. nauk. Dnepropetrovsk. [in Russian].
Litovchenko, L. (1988). Issledovanie problem istorii Rossii IX–XVIII vekov v trudakh I.E.Zabelina: avtoref. diss. kand. ist. nauk. Dnepropetrovsk. [in Russian].
Makarchuk, S. (2008). Dzhereloznavstvo istorii Ukrainy. Lviv: Svit. [in Ukrainian].
Markov, K. (1979). KhDS, KhSS i neofashistskie sily FRG v bor’be protiv «vostochnoj politiki» pravitel’stva SDPG/SVDP (1969–1976): avtoref. diss. kand. ist. nauk. Kiev. [in Russian].
Miernikov, H.I. (1997). Rysy naukovoi shkoly v ukrainskii istoriohrafii druhoi polovyny XIX stolittia. Dnipropetrovskyi istoryko-arkheohrafichnyi zbirnyk. 1, 332–346. Dnipropetrovsk: Promin. [in Ukrainian].
Mykhalchenko, S. (2004). Shkola v nautsi (istorychnii). Istoriohrafichnyi slovnyk. (307–316). Kharkiv: Skhidno-rehionalnyi tsentr humanitarno-osvitnikh initsiatyv. [in Ukrainian].
Mytsyk, Yu. (2004). Virni syny dvokh bratnikh narodiv (lysty M.M.Ulashchyka do M.P.Kovalskoho). Naukovi zapysky Natsionalnoho universytetu «Ostrozka akademiia»: Istorychni nauky. 4, 25–32. Ostroh: NU «OA». [in Ukrainian].
Mytsyk, Yu. (2012). Dopovnennia do lystuvannia M.P.Kovalskoho. Naukovi zapysky Natsionalnoho universytetu «Ostrozka akademiia»: Istorychni nauky. 19, 4–30. Ostroh: NU «OA». [in Ukrainian].
Mytsyk, Yu. (2009). Kozatska maty. Apanovych O. Kozatska entsyklopediia dlia yunatstva. Knyha statei pro istorychne buttia ukrainskoho kozatstva. (704–713). Kyiv: Veselka. [in Ukrainian].
Mytsyk, Yu. (1999). Mykola Kovalskyi (do 70-richchia z dnia narodzhennia). Ukrainskyi arkheohrafichnyi shchorichnyk. Kyiv, 3/4: Nova seriia, 6/7, 6–14. [in Ukrainian].
Mytsyk, Yu. (1997). Moie znaiomstvo z M.P.Kovalskym. Dnipropetrovskyi istoryko- arkheohrafichnyi zbirnyk. 1, 69–73. Dnipropetrovsk: Promin. [in Ukrainian].
Mytsyk, Yu. (1996). Svitovyi riven – ukrainskii istorychnii nautsi. Pamiat stolit, 1, 3–5. [in Ukrainian].
Mytsyk, Yu. (2008). Spomyn pro Liubov Kyrylivnu Kovalsku. Naukovi zapysky Natsionalnoho universytetu «Ostrozka akademiia»: Istorychni nauky. 12, 12–21. Ostroh: NaUOA. [in Ukrainian].
Nazarenko, Yu. (1987). Issledovanie istorii Osvoboditel’noj vojny ukrainskogo naroda 1648–1654 gg. i vossoedinenie Ukrainy s Rossiej v sovetskoj istoriografii serediny 30-kh – serediny 80-kh gg.: avtoref. diss. kand. ist. nauk. Dnepropetrovsk. [in Russian].
Nazarenko, Yu. (2007). Epizody iz vospominanij ob uchitele i druge. Mykola Pavlovych Kovalskyi: Ad gloriam… Ad honores… Ad memorandum… (85–91). Dnipropetrovs’k: Lira LTD. [in Russian].
Ostrianko, A. (2012). Naukovi istorychni shkoly v Ukraini: fantomy ukrainskoi istoriohrafii. Istoriohrafichni doslidzhennia v Ukraini. 22, 293–310. [in Ukrainian].
Ostrianko, A. (2016). Naukovi shkoly: nesuchasni suchasnyky. Istoryk i Vlada. (303–327). Kyiv: Instytut istorii Ukrainy NAN Ukrainy. [in Ukrainian].
Pavliuk, V. (2000). Vplyv shliakhetskykh rodiv Volyni na sotsialno-ekonomichnyi ta kulturnyi rozvytok kraiu v XIX st.: avtoref. dys. kand. ist. nauk. Zaporizhzhia. [in Ukrainian].
Pasichnyk, I. (1999). Fenomenolohiia istoryka. Osiahnennia istorii. Zbirnyk naukovykh prats na poshanu profesora Mykoly Pavlovycha Kovalskoho z nahody 70-richchia. (7–8). Ostroh; Niu-York. [in Ukrainian].
Plokhii, S. (2011). Slovo pro maistra. Naukova shkola profesora A.V.Boika: personalii ta dorobok. (9–11). Zaporizhzhia. [in Ukrainian].
Plokhiy, S.N. (1982). Latinoyazychnye sochineniya serediny XVII veka kak istochnik po istorii Osvoboditel’noj vojny ukrainskogo naroda 1648–1654 gg.: avtoref. diss. kand. ist. nauk. Dnepropetrovsk. [in Russian].
Posokhov, S., Chala, O. (2004). Naukove spivtovarystvo. Istoriohrafichnyi slovnyk. (168–171). Kharkiv: Skhidno-rehionalnyi tsentr humanitarno-osvitnikh initsiatyv. [in Ukrainian].
Pryshchepa, O., Pryshchepa, B. (2001). Pratsia z istorii Ostroha profesora M.P.Kovalskoho. Ostrohiana v Ukraini i Yevropi. Materialy Mizhnarodnoho naukovoho sympoziumu. (349–352). Starokostiantyniv. [in Ukrainian].
Santsevych, A. (1997). Podvyzhnyk nauky ta vykladannia u vyshchii shkoli. Dnipropetrovskyi istoryko-arkheohrafichnyi zbirnyk. 1, 64–68. Dnipropetrovsk: Promin. [in Ukrainian].
Svitlenko, S.I. (2000). Narodnytstvo v Naddniprianskii Ukraini 60–80-kh rokiv XIX stolittia: problemy istoriohrafii, dzhereloznavstva ta arkheohrafii: avtoref. dys. d-ra ist. nauk. Dnipropetrovsk. [in Ukrainian].
Svitlenko, S. (2009). Svit dzhereloznavstva profesora M.P.Kovalskoho. Istoriohrafichni ta dzhereloznavchi problemy istorii Ukrainy. Teoriia. Metodyka. Praktyka. (13–22). Dnipropetrovsk: DNU. [in Ukrainian].
Sviatets, Yu.A. (1993). Sotsialno-ekonomichna typolohiia selianskykh hospodarstv Ukrainy v roky nepu (masovi dzherela ta metody yikh doslidzhennia): avtoref. dys. kand. ist. nauk. Dnipropetrovsk. [in Ukrainian].
Sviatets, Yu. (2007). Kharyzma profesora. Mykola Pavlovych Kovalskyi: Ad gloriam… Ad honores… Ad memorandum… (119–126). Dnipropetrovsk: Lira LTD. [in Ukrainian].
Sinkevych, Ye. (2012). Problema naukovoi shkoly v istoriohrafii ta etyka vzaiemyn. Kharkivskyi istoriohrafichnyi zbirnyk. 11, 178–186. Kharkiv. [in Ukrainian].
Stelmakh, S. (2009). Metodolohiia istorii. Entsyklopediia istorii Ukrainy. 6, 621–627. Kyiv: Naukova dumka. [in Ukrainian].
Trofymovych, V., Melnyk, O. (2014). Zhyttia zarady nauky (do 85-richchia z dnia narodzhennia vydatnoho ukrainskoho istoryka Mykoly Pavlovycha Kovalskoho). Naukovi zapysky Natsionalnoho universytetu «Ostrozka akademiia». Istorychni nauky. 22, 49–87. Ostroh: Natsionalnyi universytet «Ostrozka akademiia». [in Ukrainian].
Udod, O. (2007). Dystsyplinarna struktura ukrainskoi istorychnoi nauky: akademichni ta dydaktychni vymiry. Mykola Pavlovych Kovalskyi: Ad gloriam… Ad honores… Ad memorandum… (129–142). Dnipropetrovsk: Lira LTD. [in Ukrainian].
Udod, O. (1997). Istoryk: dukhovnist, pratsia, samoviddanist (do 40-richchia naukovoi diialnosti M.P.Kovalskoho). Dnipropetrovskyi istoryko-arkheohrafichnyi zbirnyk. 1, 29–40. Dnipropetrovsk: Promin. [in Ukrainian].
Udod, O. (1994). K.H.Huslystyi – istoryk Ukrainy: Avtoref. dys. kand. ist. nauk. Dnipropetrovsk. [in Ukrainian].
Khvedas, A. (1997). Rozvytok kraieznavchykh muzeiv v Zakhidnii Ukraini v kintsi XIX – pershii polovyni XX st. Dzherela i literatura (na materialakh Volynskoi, Rivnenskoi ta Ternopilskoi oblastei): avtoref. dys. kand. ist. nauk. Dnipropetrovsk. [in Ukrainian].
Chentsova, N.V. (1992). Dokumenty Kosha Novoi Zaporizkoi Sichi yak dzherelo do istorii Katerynoslavshchyny: avtoref. dys. kand. ist. nauk. Dnipropetrovsk. [in Ukrainian].
Shvydko, H. (2007). Budenna velych vchenoho i pedahoha. Mykola Pavlovych Kovalskyi: Ad gloriam… Ad honores… Ad memorandum… (20–33). Dnipropetrovsk: Lira LTD. [in Ukrainian].
Shvydko, H. (2014). Profesor M.P.Kovalskyi yak naukovyi kerivnyk: etychna skladova. Istoriohrafichni ta dzhereloznavchi problemy istorii Ukrainy. Profesiina etyka istoryka u mizhdystsyplinarnomu prostori. (30–41). Dnipropetrovsk: Lira. [in Ukrainian].
Shvydko, H. (1997). Slushna porada. Dnipropetrovskyi istoryko-arkheohrafichnyi zbirnyk. 1, 61–63. Dnipropetrovsk: Promin. [in Ukrainian].
Shvidko, A. (1979). Sovetskaya istoriografiya sotsial’no-ekonomicheskogo razvitiya gorodov Ukrainy v XV–XVIII vv.: avtoref. diss. kand. ist. nauk. Kiev. [in Russian].
Yakunin, V. (1972). Bor’ba M.N.Pokrovskogo protiv dvoryansko-burzhuaznoj i melkoburzhuaznoj istoriografii: avtoref. diss. kand. ist. nauk. Dnepropetrovsk, 1972. [in Russian].
Yakunin, V. (2013). Istoriya, ideologiya, politika. Zhizn’ i poznanie istorii. Dnepropetrovsk: Gerda. [in Russian].
Yakunin, V. (2007). N.P.Koval’skij – uchenyj, uchitel’, tovarishh. Mykola Pavlovych Kovalskyi: Ad gloriam… Ad honores… Ad memorandum… (76–84). Dnipretrovsk: Lira LTD. [in Russian].
Yaremchuk, V. (2009). Mynule Ukrainy v istorychnii nautsi URSR pisliastalinskoi doby. Ostroh: NaUOA. [in Ukrainian].
Yaremchuk, V. (1998). Problemy istorychnoi nauky v pratsiakh Ya.P.Kisia: avtoref. dys. kand. ist. nauk. Kyiv. [in Ukrainian].
Yaremchuk, V. (1999). Studentski roky M.P.Kovalskoho. Osiahnennia istorii. Zbirnyk naukovykh prats na poshanu profesora Mykoly Pavlovycha Kovalskoho z nahody 70-richchia. (18–29).Ostroh; Niu-York. [in Ukrainian].
Yaremchuk, V. (2012). Formy "kooperatsii" mizh vladoiu ta naukoiu v ukrainskii radianskii istoriohrafii. Naukovi zapysky Natsionalnoho universytetu "Ostrozka akademiia": Istorychni nauky. 19, 250–260. Ostroh: Natsionalnyi universytet "Ostrozka akademiia". [in Ukrainian].
