Ukrainian-Lithuanian-Polish experience of "war within war": an attempt at comparative analysis
DOI:
https://doi.org/10.15407/uhj2018.03.092Keywords:
Lithuania, Poland, Ukraine, conflict, stereotypes, World War II, Volyn, Vilnius issue, comparative studies.Abstract
The study offers basic comparative analysis of the Ukrainian-Polish and LithuanianPolish conflicts during the World War II. The emphasis is laid on the common and distinguishing causes of these confrontations, which provides the author with an opportunity to find out the matters that united and distinguished their course, as well as to reveal the specifics of the armed confrontation weakening between Ukrainians and Poles, Lithuanians and Poles. The study sheds light on the historical experience of relationships, psychological peculiarities of relations between peoples, and some aspects of inter-ethnic conflicts during the war years. The author argues that the relationships exacerbation between Ukrainians, Lithuanians and Poles had been caused by the similar processes. The study of the Ukrainian-Polish and Lithuanian-Polish conflicts began in the 19th century, the time of the emergence of the so-called “politically-virtual communities”-nations. The comparative method gave grounds to confirm theoretical considerations of the foreign and Ukrainian experts. Although considerable amount of research has been devoted to these issues the further research is needed to verify the consequences of the conflicts between Ukrainians and Poles, Lithuanians and Poles in the first half of the 20th century. The problem of overcoming the stereotypes of the public consciousness, which are deep-seated in the collective memory of peoples concerning the ambiguous Ukrainian-Polish, Lithuanian-Polish historical heritage is still far from its final solution. These stereotypes will be preserved till the memories of those tragic pages of the past in Ukrainian-Polish relations are kept alive. The key findings of this study may become a new argument in the “Volyn debates”.
References
Antoniuk, J. (2013). Vplyv «Volyns’koi trahedii» na formuvannia etnichnykh stereotypiv ukraintsia ta polaka. Kraieznavstvo, 3, 46–54 [in Ukrainian].
Antonovych, V. (1995). Polsko-russkije otnoshenija XVII v. v sovremennoj pol’skoj prizme (po povodu povesti H.Sienkiewicza «Ogniem i mieczom»). In: Antonovych, V. Moja spovid’. Kyiv [in Russian].
Balcer, A. (2017). Kresentymentalizm. Nowa Europa Wschodnia, 23–29 [in Polish].
Biržiška, M. (2009). Vilniaus golgota. Vilnius, 1992 [in Lithuanian].
"Boki, J. (n.d.). Kresy we krwi. 17 września – Szyderstwo historii. [in Polish].
Bonusiak, W. (1990) Małopolska Wschodnia pod rządami Trzeciej Rzeszy. Rzeszów [in Polish].
Bubnys, A. (1999). Stosunki litewsko-polskie podczas II wojny światowej. In: R.Traby (ed.), Tematy polsko-litewskie. Historia, literatura, edukacja (s.118–134). Olsztyn [in Polish].
Bubnys, A. (2015). Pasipriešinimo judėjimai Lietuvoje Antrojo pasaulinio karo metais: lenkų pogrindis 1939–1945 m. Vilnius [in Lithuanian].
Bubnys, A. (1991). Nie byliśmy sojusznikami – dlaczego? Stosunki polsko-litewskie na Wileńszczyźnie w latach 1939–1944. Lithuania, 1 [in Polish].
Bubnys, A. (1999). Vilnius AK kontaktai su vokiečiais 1943–1944 m. In: Armija Krajova Lietuvoje (pp.118–126). Vilnius; Kaunas [in Lithuanian].
Bubnys, A. (2007–2008). Stosunki międzyetniczne na Wileńszczyźnie w latach okupacji nazistowskiej (1941–1944). Studia Podlaskie (XVII), 133–144 [in Polish]. doi: https://doi.org/10.15290/sp.2007-2008.17.04
Buchowski, K. (2006) Litwomani i polonizatory: mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku. Białystok [in Polish].
Buchowski, K. (2006). Stosunki polsko-litewskie na Wileńszczyźnie (1939–1940) w świetle historiografii obu krajów. In: Marek Kietliński, Wojciech Śleszyński (ed.), Wyzwolenia czy okupacje? Stosunek społeczności zamieszkujących pogranicze polsko-litewsko-białoruskie do zmieniających się w XX wieku systemów. 129–134. Białystok [in Polish].
Cybulski, H. (2016). Krwawy Wołyń’43: niepokonana polska twierdza. Warszawa [in Polish].
Czuchnowski, W., Radczenko, A. (2016). Litewska zbrodnia majowa „Łupaszki”. Gazeta Wyborcza, Maj 10, s.6 [in Polish].
Dębiński, J. (2004). Ludobójstwo w litewskich Ponarach. Niedziela, 34 [in Polish].
Dybicz, P., Wasilewski, K. (2016). Krew na rękach „Wyklętych”. Przegląd, 9, 12–16 [in Polish].
Dynarowski, D. (2008). Oddziały zbrojne polskiego podziemia na Kresach Wschodnich w okresie okupacji (1939–1944). Kraków [in Polish].
Górski, K. (1995). Divide et impera. Białystok [in Polish].
Gross, N. (2003). Ponary. Lithuania, 1, 76–84 [in Polish].
Hud’, B. (2006). Zahybel’ Arkadii: Etnosotsial’ni aspekty ukrains’ko-pol’s’kykh konfliktiv 19 – pershoi polovyny 20 st. L’viv [in Ukrainian].
Iwshyna (ed.) (2003). Volyn’ 1943/1944: nevidoma trahediia: Natsional’na hidnist’ – tse pravda dla sebe i dla svoikh nashchadkiv. Den’, May 7, 4–5 [in Ukrainian].
Jakovleva, E.V. (2007). Pol’sha protiv SSSR. 1939–1945. Moskwa [in Russian].
Jampolski, V.P. (ed.) (2007). Organy gosydarstvennoj bezopasnosti SSSR v Velikoj Otechestvennoj vojne (vol.V). Moskwa [in Russian].
Janiszakówna-Szyksznian, D. (2016). Wilno – krew i łzy: Ponary. Szczecin [in Polish].
Janusiak, J. (2016). Ludobójstwo w Ponarach: obraz zbrodni w świetle relacji Kazimierza Sakowicza i Heleny Pasierbskich. Cz.1. Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie, 23, 355–375 [in Polish]. doi: https://doi.org/10.18276/skk.2016.23-23
Jundo-Kaliszewska, B. (2013). Etnolingwistyczna istota nacjonalizmu litewskiego i antypolonizm Litwinów na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX w. Acta Universitatis Lodziensis. Folia historica, (91), 219–240 [in Polish].
"Kacewicz, M. (n.d.). Dzicy Litwini i polscy imperialiści. [in Polish].
Kalishchuk, O. (2013). Ukrains’ko-pol’s’ke protystoiannia na Volyni ta v Halychyni u roky Druhoi svitovoi viiny: naukovyi i suspil’nyi dyskursy. L’viv [in Ukrainian].
Karbowiak, A. (2007–2008). Konflikt polsko-litewski na Wileńszczyźnie w latach 1941–1944. Glaukopis, 9–10, 231–257 [in Polish].
Korniienko, O.M. (2015). Etnichni stereotypy v mizhetnichnii komunikatsii. Svitohliad – Filosofiia – Relihiia, 9, 59–69 [in Ukrainian].
Korowajczyk, W. (2000). Ponary – wileńska Golgota. Arcana, 6 (36), 160–161 [in Polish].
Korowajczyk, W. (2013). Litewska okupacja Wileńszczyzny. Nasza Polska, November 20, 15 [in Polish].
Kostro, R. (2012). Wilno – konflikt i pojednanie. Nowa Europa Wschodnia, 3-4, 95–100 [in Polish].
Kozłowska, J. (2011). Spór o Wilno w litewskiej prasie konspiracyjnej w 1943 roku. Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej, 6, 3–13 [in Polish].
Kulińska, L. (2008). Przebieg eksterminacji ludności polskiej Kresów Wschodnich w latach czterdziestych XX wieku. In: Edmund Jusko (ed.), Zagłada Polaków na kresach II Rzeczpospolitej: stosunki polsko-ukraińskie w latach 1939–1945: Materiały pomocnicze na nauczania historii Polski XX wieku. Tarnów [in Polish].
Kuroń, J. (2003) Trudna droga do pojednania: Rozmowa Dialog-u z Jackiem Kuroniem na temat stosunków polsko-ukraińskich. Dialog. Deutsch-Polnisches Magazim / Magazyn Polsko-Niemiecki, 64 [in Polish].
Laurinavičius, C. (2005). Druga wojna światowa a Europa Srodkowa. Nasz Czas, 13 [in Polish].
Lewandowska, S. (2006). Wilno wobec wojny 1939–1945 r. – przedmiot i podmiot polityki. Nasz Czas, 10 [in Polish].
Linkevičius, L. (2017). Zwycięży zdrowy rozsądek. Nowa Europa Wschodnia, 3-4, 133–135 [in Polish].
"„Litwa brała udział w rozbiorze Polski w 1939 r.”. [in Polish].
Łossowski, P. (1995). Litwini w oczach Polaków. Dzieje Najnowsze, 2, 105–114 [in Polish].
Lovell, J. (1962). Dziewczęta płaczą nadaremnie. Kraków [in Polish].
Mackiewicz, J. (1954). O pewnej, ostatniej próbie i o zastrzelonym Bujnickim. Kultura, 11 (85), 81–95 [in Polish].
"Makarenko, E.M. (2011). Osoblyvosti upravlinnia etnichnymy konfliktamy v suchasnomu sviti. Derzhavne upravlinnia: teoria ta praktyka, 1. [in Ukrainian].
"Mędrzecki, W. (n.d.). Według sanacji Galicja i Wołyń miały być obszarem historycznego kompromisu. [in Polish].
Mierzwa, J. (2016). O „bandytach” raz jeszcze. Nowa Europa Wschodnia, 3-4, 151–153 [in Polish].
Miknys, R. (2005). Michał Römer o stosunkach litewsko-polskich w latach 1939–1945. Biuletyn historii pogranicza, 6, 29–37 [in Polish].
Motyka, G. (2016). Gdzie „Łupaszka”, gdzie „Bury”. Nowa Europa Wschodnia, 38–40. [in Polish].
Nalchadzhjan, A.A. (2015). Etnopsykhologia (2th ed.). Sankt-Peterburg [in Russian].
Nikžentaitis, A. (2004). Litwa Wschodnia w kulturze pamięci i polityce pamięci Litwinów; problem stosunku historyka i twórcy pamięci. Nasz Czas, 18 [in Polish].
Pasierbska, H. (2005). Ponary i inne miejsca męczeństwa Polaków z Wileńszyczny w latach 1941–1944. Łowicz [in Polish].
Peretiatkowicz, A. (1995). Polska samoobrona w okolicach Łucka. Katowice [in Polish].
Pięciak, W. (2012). Tajna wojna. Tygodnik Powszechny, May 11, 14–15 [in Polish].
Rachuba, A., Kiaupianė, J., Kiaupa Z. (2008). Historia Litwy. Dwugłos polsko-litewski. Warszawa [in Polish].
Rokicki, P. (2015). Glinciszki i Dubinki: zbrodnie wojenne na Wileńszczyźnie w połowie 1944 roku i ich konsekwencje we współczesnych relacjach polsko-litewskich. Warszawa [in Polish].
Safronovas, V. (2009). O tendentsijakh politiki vospominanija v sovremennoj Litvie. Ab Imperio, 3, 424–458 [in Russian]. doi: https://doi.org/10.1353/imp.2009.0040
Sakowicz, K. (2002). Zbrodnie w Ponarach. Głos, 20, 16 [in Polish].
Snaider, T. (2012). Peretvorennia natsii. Pol’shcha, Ukraina, Litva, Bilorus’ 1569– 1999. Kyiv [in Ukrainian].
Siwicki, M. (1994). Dzieje konfliktów polsko-ukraińskich (vol. 3). Warszawa [in Polish].
Skura, P. (2006). Z krwią na rękach: odpowiadamy „Naszemu Dziennikowi”. Trybuna, March 1, 3 [in Polish].
Smoleński, P. (2013). Wojna majora „Łupaszki”: historia wojenna. Ale Historia, 35, 12–13 [in Polish].
Sowa, A.L. (1998). Stosunki polsko-ukraińskie 1939–1947: zarys problematyki. Kraków [in Polish].
Stankeras, P. (2010). Policja litewska i sprawy polskie na ziemiach litewskich w latach 1939–1944. Europa Orientalis : Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich, 2, 219–249 [in Polish]. doi: https://doi.org/10.12775/EO.2010.012
Stankeras, P. (2009). Litovskije politsejskije bataliony 1941–1945. Moskwa [in Russian].
Tomkiewicz, M. (2008). Zbrodnia w Ponarach 1941–1944. Warszawa [in Polish].
Traba, R. (2009). „Druhyi bik pamiati”: Istorychni dosvidy ta yikh pamiatannia v Tsentral’no-Skhidnii Yevropi. Ukraina moderna, 4 (15), 3–62 [in Ukrainian].
"Ventslova, T. Dla litovtsev Vilnius – to zhe samoje, chto dla evreejev Jerusalim. [in Russian].
Viatrovych, V. (2011). Istoriia z hryfom „sekretno”. L’viv [in Ukrainian].
Wasilewski, K. (2018). Zbrodnie bohaterów IPN. Przegląd, February 26 – March 4, 12–16 [in Polish].
Widacki J. (2011). Pol’skoje vysokomerije i litovskie fobii. Novaja Polsha, 9 [in Russian].
Widacki, J. (2004). Litwa nam, my Litwie. Gazeta Wyborcza, June 22, 10 [in Polish].
Wołkonowski, J. (1995). Litewska okupacja Wileńszczyzny (27 października 1939 –15 czerwca 1940 roku) – Sauguma w walce z polskim państwem podziemnym: fragm. prace. Mars, 3, 51–74 [in Polish].
Wołkonowski, J. (2003). ZWZ–AK a problem mniejszości etnicznych na Wileńszczyźnie. In: Opór wobec systemów totalitarnych na Wileńszczyźnie w okresie II wojny światowej. Gdańsk [in Polish].
Wołkonowski, J. (2014). Stosunki polsko-litewskie w czasie II wojny światowej. In: J.Grzybowski i J.Kozłowska (ed.). Między Rusią a Polską: Litwa: Od Wielkiego Księstwa Litewskiego do Republiki Litewskiej. 175–211 [in Polish]. doi: https://doi.org/10.31338/uw.9788323517139.pp.175-211
Wroński, P. (2016). Historia zamieniana w mit: czy „Łupaszka” to dziś wzór dla młodych. Gazeta Wyborcza, Aprile 27, 12 [in Polish].
Zashkil’niak, L. (2008). Ukrains’ko-pol’s’ki stosunky XX st. u suspilnii svidomosti ukraintsiv i poliakiv. Visnyk L’vivs’koho universytetu, Seriia sotsiolohichna, 2 [in Ukrainian].
Zashkil’niak, L. (2008). Ukraina i Polshcha w XX st.: vid konfliktiv do porozuminnia. Ukraina: kul’turna spadshchyna, natsionalna svidomist’, derzhavnist’, 17 [in Ukrainian].
Zizas, R. (1995). Armijos krajovos viekla Lietuvoje 1942–1944 metais, Armija krajova Lietuvoje. Vilnius [in Lithuanian].
Zizas, R. (2004). Lietuvių savisaugos (apsaugos) batalionų karių nuostoliai Vokietijos–SSRS karo metu (1941–1945). Karo archyvas, 19, 179–343 [in Lithuanian].
