Polish Urban Studies Carried Out During the Last Third of Twentieth – Early Twenty-First Century and Ukrainian Studies of Early-Modern Urban Problematics in Right-Bank Ukraine: Historiographical Review
DOI:
https://doi.org/10.15407/uhj2020.06.080Keywords:
Polish historiography, Ukrainian historiography, town, Magdeburg Law, legal proceedings, municipal governanceAbstract
The purpose of the study is to analyze the experience of the Polish historiography, which has been gained during last decades in view of studies of early-modern urban problematics, and to make clear its importance for Ukrainian historians, who study the history of Right-Bank Ukrainian towns.
The methodology of the article is based on principles of historicism, systematicity, scientificity and comprehensiveness. The following methods have been also used: comparative-historical, chronological and retrospective.
The scientific novelty is in a fact that this is a first analysis of the Polish historiographical experience, which was gained during late 20 century – early 21 century in view of studies of early-modern Polish-Lithuanian Commonwealth towns, in the Ukrainian historiography and a first attempt to determine the importance of these studies for Ukrainian historians.
Conclusions. Based on the extensive experience of their predecessors, Polish historians have significantly accelerated studies of Polish towns since the seventies of the last century, due to active investigation of all components of the urbanization process (legal and special location and organization of local communities). The place of the urban lower-middle class including the process of its formation, legal status, ethnical and professional composition; the women role in society, the role and place of Polish gentries in towns are well investigated. Polish historians pay particular attention to the investigation of local governments, i. e. to job responsibilities of prefects, sub-prefects, municipal councilors, hired municipal officials (court clerks, managers, instigators, municipal servants, etc.), as well the participation of local communities in self-governance. Some less attention in the Polish historiography is paid to the economic development of towns, since this aspect was well studied by predecessors. Noticeable shifts have taken place in studies of town legal proceedings, which is successfully investigated not only by historians but also by lawyers. The above experience of the Polish historiography is of great methodological and practical importance for Ukrainian investigators of earlymodern Right-Bank Ukrainian towns, since many aspects (town self-governance, legal proceedings, legal status of town citizens, etc.) are insufficiently studied in the Ukrainian historiography, and the inclusion of Right-Bank Ukrainian towns into the territory of the Polish-Lithuanian Commonwealth towns, which was unified by that time, provides an opportunity to draw comparisons and to extrapolate certain conclusions of Polish colleagues to Ukrainian towns.
References
Aleksandrowicz, S. (1970). Geneza i rozwój sieci miasteczek Białorusi i Litwy do połowy XVII w. Acta Baltico-Slavica. Warszawa. 7, 47–108. [in Polish].
Aleksandrowicz, S. (1980). Powstanie sieci miejskiej Podlasia na tle wczesnych procesów urbanizacyjnych w Wielkiem Księstwie Litewskim Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 3, 413–428. [in Polish].
Aleksandrowicz, S. (1965). Zaludnienie miasteczek Litwy i Białorusi w XVI i pierwszej połowie XVII w. Roczniki Dziejów Społecznych i gospodarczych, 27, 35–65. [in Polish].
Baranowski, B. (1975). Życie codzienne małego miasteczka w XVII i XVIII wieku. Warszawa. [in Polish].
Bardach, J. (1988). O dawnej i niedawnej Litwie. Poznań, 1988. [in Polish].
Bartoszewicz, A. (2008). Miasto czy wieś? Małe miasta polske w póznym średniowieczu. Przegląd Historyczny, 99/1, 121–136. [in Polish].
Bérenger, J. (2002). Tolerancja religijna w Europie w czasach nowożytnych (XV–XVIII w.). Poznań. [in Polish].
Bilous, N. (2008). Kyiv naprykintsi XV – u pershii polovyni XVII st.: Miska vlada ta samovriaduvannia. Kyiv. [in Ukrainian].
Bilous, N. (2015). Pryvatni mista Kyivskoho voievodstva v pershii polovyni XVII st.: kilkist, osoblyvosti rozvytku ta funktsionuvannia. Ukraina v Tsentralno-Skhidnii Yevropi, 15, 125–164. [in Ukrainian].
Bogucka, M. (1976). Z zagadnień socjotopografii większych miast Polski w XVI–XVII w. Miasta doby feudalnej w Europie środkowo-wschodniej. Przemiany społeczne a układy przestrzenne. Toruń. 147–175. [in Polish].
Bogucka, M. (1975). Badania nad dziejami miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej: stan i zarys programu. Kwartalnik Historyczny, 3, 573–583. [in Polish].
Bogucka , M. (1998). Białogłowa w dawnej Polsce. Warszawa. [in Polish].
Bogucka, M. (2001). Miasta a władza centralna w Polsce i w Europie wcześnonowozytnej (XVI–XVIII w.). Warszawa. [in Polish].
Bogucka, M. (1989). Miasta a życie polityczne w Polsce XVI–XVII w. Władza i społeczeństwo w XVI i XVII w. 39–46. Warszawa. [in Polish].
Bogucka. M. (1976). Miejsce mieszczanina w społeczeństwie szlacheckim: atrakcyjność wzorów życia szlacheckiego w Polsce XVII w. Społeczeństwo staropolskie: Studia i szkice, 1, 185–200. [in Polish].
Bogucka, M., Samsonowicz, H. (1986). Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej. Wrocław. [in Polish].
Ćwikla, L. (2006). Sytuacja prawna mieszczan wyznania prawosławnego w Rzeczypospolitej po unii brzeskiej (1595– 1596). Prace Historyczno-Archiwalne, 17, 5–26. [in Polish].
Delimata, M. (2003). Proces karny w miastach polskich w XVI w. Uwagi w świetle prac Bartołomieja Groickiego. Czasopismo Prawno-Historyczne, LV, 1, 189–199. [in Polish].
Dobrowolski, P. (1992). «Wykażę wam to pớźniej»: O konfrontacji Żydớw i chrześcijan, w pớźnym średniowieczu. Pauvres et riches. Société et Culture du Moyen-Age aux Temps Modernes. 41–46. Warszawa. [in Polish].
Drabina, J. (1998). Życie codzienne w miastach śląskich XIV i XV w. Wrocław. [in Polish].
Dybek, E. (2004). Lokacje na prawie niemieckim w ziemi Przemyskiej w latach 1345–1434. Lublin. [in Polish].
Elita władzy miasta Krakowa i jej związki z miastami Europy w śreniowieczu i epoce nowoźytnej (do połowy XVII w.): Zbiớr studiớw pod red. Zdzisława Nogi. (2011). Krakớw. [in Polish].
Gąsiorowski, A. (1976). Wớjt i starosta: Ramię monarsze w polskim mieście śriedniowiecznym. Ars Historica: Prace z dziejớw powszechnych i polskich, 71, 437–444. Poznań. [in Polish].
Gierszewski, S. (1973). Obywatele miast Polski przedrozbiorowej: Studium źródłoznawcze. Warszawa. [in Polish].
Głowacka-Peńczyńska, A. (2010). Kobieta w małych miastach Wielkopolski w drugiej połowie XVI i w XVII w. Warszawa. [in Polish].
Goliński, M. (1997). Socjotopografia pớźnośredniowiecznego Wrocławia. Wrocław. [in Polish].
Grodziski, S. (1963). Obywatelstwo w szlacheckiej Rzeczypospolitej. Kraków. [in Polish].
Grodziski, S. (2004). Z dziejớw staropolskiej kultury prawnej. Krakớw. [in Polish].
Guldon, Z. (1998). Osadnictwo żydowskie i liczebność Żydớw na ziemiach Rzeczypospolitej w okresie przedrozbiorowym. Czasy Nowożytne, 4, 23–36. [in Polish].
Guldon, Z. (1986). Źródła i metody szacunków liczebności ludności żydowskiej w Polsce XVI–XVIII w. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 2, 249–263. [in Polish].
Guldon, Z. (1992). Żydzi wśród chrześcijan w miastach Małopolskich w XVI–XVIII w. Nasza Przeszłość, 78, 190–194. Kraków. [in Polish].
Guldon, Z., Kazusek, Sz. (2004). Rola Żydớw w handlu polskim w pierwszej połowie XVII w. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 3, 287–303. [in Polish].
Guldon, Z., Wijaczka, J. (1993). Żydzi a chrześcijanie na Wołyniu w XVI–XVIII w. Nasza Przeszłość, 80, 225–232. Kraków. [in Polish].
Hawryluk, J. (1994/1995). Rozwớj miast Podlaskich i ich skład etniczny od XV do pierwszej połowy XVII w. Krakowskie Zeszyty Ukrainoznawcze, 3-4, 365–380. [in Polish].
Horn, M. (1974). Miejski ruch osadniczy na Rusi Czerwonej do końca XV w. Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych, 35, 49–74. [in Polish].
Horn, M. (1975). Miejski ruch osadniczy na Rusi Czerwonej w latach 1501–1648. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Powstańców Śląskich w Opolu: Seria A: Historia XIII: Studia z dziejów wewnętrznych Polski, 29–49. [in Polish].
Horn, M. (1980). Sieć miejska na Rusi Czerwonej w latach 1340–1648. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 3, 431–432. [in Polish].
Horn, M. (1970). Zaludnienie miast ziemi przemyskiej i sanockiej w drugiej połowie XVI i pierwszej połowie XVII w. Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych, 31, 85–100. [in Polish].
Janeczek, A. (1991). Osadnictwo pogranicza polsko-ruskiego: Województwo Bełskie od schyłku XIV do początku XVII w. Wrocław; Warszawa; Kraków. [in Polish].
Kalinowski, W. (1963). Miasta Polski w XVI i pierwszej połowie XVII w. Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, 3-4, 167–223. [in Polish].
Kamler, M. (1986). Dzieciobớjstwo w miastach Korony w drugiej połowie XVI i pierwszej połowie XVII w. Czasopismo Prawno-Historyczne, 1, 171–184. [in Polish].
Kamler, M. (1994). Kary za przestępstwa pospolite w dużych miastach Polski w drugiej połowie XVI i pierwszej połowie XVII w. Kwartalnik Historyczny, 3, 25–39. [in Polish].
Kamler, M. (1992). Recydywa w przestępczości kryminalnej w Polsce drugiej połowy XVI i pierwszej połowy XVII w, Czasopismo Prawno-Historyczne, 1-2, 123–131. [in Polish].
Kamler, M. (1989). Rola tortur w polskim sądownictwie miejskim drugiej połowy XVI i pierwszej połowy XVII w. Kwartalnik Historyczny, 3, 107–125. [in Polish].
Kamler, M. (1989). Służby porządkowe a przestępcy w dużych miastach Korony w drugiej połowie XVI i pierwszej połowie XVII w. Władza i społeczeństwo w XVI i XVII w.: Prace ofiarowane Antoniemu Mączakowi w sześćdziesiątą rocznicę urodzin, 302–314. Warszawa. [in Polish].
Kamler, M. (1991). Świat przestępczy w Polsce XVI i XVII stulecia. Warszawa. [in Polish].
Kamler, M. (2007). Nadzwyczajne złagodzenia kar dla przestępcớw pospolitych w dużych miastach Korony w drugiej połowie XVI i pierwszej połowie XVII w. Czasopismo Prawno-Historyczne, 2, 187–203. [in Polish].
Kamler, M. (2010). Złoczyńcy: Przestępczość w Koronie w drugiej połowie XVI i w pierwszej połowie XVII w. (w świetle ksiąg sądowych miejskich). Warszawa. [in Polish].
Karpiński, A. (1998). Fundacje posagowe w duźych miastach Rzeczypospolitej w XVI–XVIII w. Kwartalnik Historyczny, 1, 3–19. [in Polish].
Karpiński, A. (2005). Kaci a problem oczyszczania miast koronnych w XVI–XVIII w. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 3-4, 351–359. [in Polish].
Karpiński, A. (1995). Kobieta w miescie polskim w drugiej połowie XVI i w XVII w. Warszawa. [in Polish].
Karpiński, A. (1983). Pauperes: O mieszkańcach Warszawy XVI i XVII w. Warszawa. [in Polish].
Karpiński, A. (1988). Prostytucja w dużych miastach polskich w XVI i w XVII w. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 2, 277–304. [in Polish].
Karpiński, A. (1996). Przestępczość we Lwowie w końcu XVI i w XVII w. Przegląd Historyczny, 4, 753–768. [in Polish].
Kiryk, F. (1980). Lokacje miejskie nieudane, translacje miast i miasta zanikłe w Małopolsce do połowy XVII stulecia. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 3, 373–384. [in Polish].
Kiryk, F. (1985). Rozwój urbanizacji Małopolski XIII–XVI w.: Wojewódstwo krakowskie (powiaty południowe). Kraków. [in Polish].
Kiryk, F. (1972). Z badań nad urbanizacją Lubelszczyzny w dobie Jagiellońskiej. Rocznik Naukowo-Dydaktyczny Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie: Prace Historyczne, 6, 43, 93–167. [in Polish].
Kozieradski, H. (1990/1991). Stosunki etniczne i religijne w miastach Podlasia w XV–XVI w. Ziemia Brańska, 2/3, 25–27. [in Polish].
Kravchenko, V. (2018). Dokumenty kintsia XVI – pochatku XVII stolittia do istorii volynskoho mistechka Lytovezha i yoho zamku. Ukrainskyi arkheohrafichnyi shchorichnyk: Nova seriia, 21/22, 653–697. [in Ukrainian].
Książek, M. (1988). Zagadnienia genezy rozlanowania i typologii miast prywatnych XVI i XVII wieku w południowej Małopolsce. Kraków. [in Polish].
Kulejewska-Topolska, Z. (1964). Nowe lokacje miejskie w Wielkopolsce od XVI do końca XVIII w. Poznań. [in Polish].
Kuraś, S. (1971). Przywileje prawa niemieckiego miast i wsi małopolskich XIV–XV w. Wrocław. [in Polish].
Kwak, J. (2001). Życie codzienne mieszkańcớw Gliwic od XVI do połowy XVIII w. Rocznik Muzeum w Cliwicach, XVI, 287–294. [in Polish].
Maisel, W. (1982). Archeologia prawna Polski. Warszawa; Poznań. [in Polish].
Maisel, W. (1974). Prawo karne w statutach miast polskich do końca XVIII w. Czasopismo Prawno-Historyczne, XXVI, 2, 99–117. [in Polish].
Maisel, W. (1991). Związki sądownictwa miejskiego z sądownictwiem krớlewskim w Polsce przedrozbiorowej. Czas, przestrzeń, praca w dawnych miastach: Studia ofiarowana H.Samsonowiczowi. 337–342. Warszawa. [in Polish].
Mikołajczyk, M. (1998). Przestępstwo i kara w prawie miast Polski poludniowej XVI–XVIII w. Katowice. [in Polish].
Mikołajczyk, M. (2013). Proces kryminalny w miastach Małopolski XVI–XVIII w. Katowice. [in Polish].
Mikulski, K. (1999). Przestrzeń i społeczeństwo Torunia od końca XIV do początku XVIII w. Toruń. [in Polish].
Motylewicz, J. (1993). Miasta ziemi przemyskiej i sanockiej w drugiej połowie XVII i w XVIII w. Przemyśl. [in Polish].
Motyliewicz, J. (2005). Społeczeństwo Przemyśla w XVI i XVII w. Rzeszớw. [in Polish].
Noga, Z. (2003). Krakowska rada miejska w XVI w.: Studium o elicie władzy. Krakớw. [in Polish].
Noga, Z., Szczygieł, R. (2016). Miasta prywatne w sieci miejskiej Królestwa Polskiego i Rzeczypospolitej Obojga Narodów: Uwagi wstępne. Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych, LXXVII, 9–11. [in Polish]. doi: https://doi.org/10.12775/RDSG.2016.SI.01
Opas, T. (1990). Własność w miastach i jurydykach prywatnych w dawnej Polsce. Lublin. [in Polish].
Otamanovskyi, V. (1993). Vinnytsia XIV–XVII st. Vinnytsia. [in Ukrainian].
Pudełko, J. (1960). Zagadnienia proporcji rynków w badaniach nad rozplanowaniem miast średniowiecznych. Zeszyty Naukowe Politechniki Wrocławskiej: Architektura, 4, 23–34. Wrocław. [in Polish].
Pudełko, J. (1967). Zagadnienie wielkości powierzchni średniowiecznych miast Śląska. Wrocław. [in Polish].
Russocki, S. (1991). Mieszczanie w strukturach stanowych późnośredniowiecznej Polski. Czas, pszestrzeń, praca w dawnych miastach: Studia ofiarowane H.Samsonowiczowi. 213–220. Warszawa. [in Polish].
Rybachok, I. (2010). Bazaliia – misto Vasylia Ostrozkoho. Litopys Volyni, 7, 35–40. [in Ukrainian].
Rybachok, I. (2011). Misto Kostiantyniv ta volost u kintsi XVI – pershii tretyni XVII st. Naukovi zapysky Natsionalnoho universytetu «Ostrozka akademiia»: Istorychni nauky, 17, 57–70. [in Ukrainian].
Samsonowicz, H. (1997). Średniowieczne księgi sądowe małych miast w Polsce. Homines et societas: Czasy Piatsów i Jagiellonów. 478–479. Poznań. [in Polish].
Samsonowicz, H. (1989). Małe miasto w środkowej Europie późnego średniowiecza: Próba modelu. Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych, 50, 31–44. [in Polish].
Samsonowicz, H. (1972). Miasto i wieś na prawie niemieckim w późnym średniowieczu Polski. Przegląd Historyczny, 63, 3, 493–504. [in Polish].
Samsonowicz, H. (1985). Z badań nad kancelarią małych miast w Polsce w XV w. Miscelanea Historico-Archiwistica, 1, 243– 259. Warszawa. [in Polish].
Samsonowicz, H. (2000). Wytwớrczość rzemieślnicza małych miast Polski XV w. Koscioł, kultura, społeczeństwo: Studia z dzejớw średniowiecza i czasớw nowożytnych, poswięcone prof. Stanisławowi Trawkowskiemu. 331–336. Warszawa. [in Polish].
Sas, P.M. (1989). Feodalnyje goroda Ukrainy v kontse XV – 60-kh gg. XVI v. Kiev. [in Russian].
Szczygeł, R. (2017). Jan Gabriel Tęczyński wobec gmin miejskich Lublina i Parczewa. O roli starostów w życiu miast królewskich w pierwszej połowie XVI w. Origines, fontes et narrationes – pośród kręgów poznania historycznego: Prace ofiarowane Prof. M.Antoniewiczowi w 65 rocznicę urodzin. 401–413. Częstochowa. [in Polish].
Szczygeł, R. (1977). Konflikty społeczne w Lublinie w pierwszej połowie XVI wieku. Warszawa. [in Polish].
Szczygeł, R. (1989). Lokacje miast w Polsce XVI wieku. Lublin. [in Polish].
Szczygeł, R. (2016). Miasta prywatne w Polsce od XIV wieku do 1772 roku – chronologia lokacji, właściciele, pełnione funkcje. Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych, LXXVII, 13–45. [in Polish]. doi: https://doi.org/10.12775/RDSG.2016.SI.02
Szczygieł, R. (1983). Początki miasta Lewartowa na tle rozwoju miast prywatnych w Polsce XVI w. Lubartów i Ziemia Lubartowska. 44–55. Lubartów. [in Polish].
Szczygieł, R.,Gmiterek H., Dymmel P. (2008). Lublin: Dzieje miasta, T.1: Od VI do końca XVIII w. Lublin. [in Polish].
Tandecki, J. (2011). Struktury administracyjne i społeczne oraz formy życia w wielkich miastach Prus Krzyżackich i Królewskich w średniowieczu i na progu czasớw nowożytnych. Toruń. [in Polish].
Terskyi, S. (2001). Olyka: Istorychnyi narys. Lviv. [in Ukrainian].
Tyszka, P. (2001). Obraz przestrzeni miejskiej Krakowa XIV–XV wieku w świadomości jego mieszkańcớw. Lublin. [in Polish].
Voronchuk, I. (2000). Misto Liubartiv (za inventarem maietnostei kniaziv Ostrozkykh 1620 r.). Zhytomyrshchyna na zlami tysiacholit: Naukovyi zbirnyk «Velyka Volyn», 21, 95–97. [in Ukrainian].
Voronchuk, I. (2001). Serednovichnyi Ostropol (za inventarem volodin kniaziv Ostrozkykh 1620 r.). Ostrohiana v Ukraini i Yevropi. 246–257. Starokostiantyniv. [in Ukrainian].
Vykhovanets, T. (2016). Chastynka istorii: Istoryko-kraieznavchi narysy. Netishyn. [in Ukrainian].
Wizimirska, B. (1999). Sytuacja prawna Żydớw w Rzeszowie XVII i XVIII w. Prace Historyczno-Archiwalne, 8, 3–18. [in Polish].
Wróblewska, G. (1965). Ukształtowanie przestrzenne nowożytnych miast Wielkopolski od roku 1500 do rozbiorów. Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, 10, 87–98. [in Polish].
Wyczański, A. (2001). Szlachta polska XVI w. Warszawa. [in Polish].
Wyrobisz, A. (1968). Badania nad historią małych miast w Polsce. Przegląd Historyczny, 59, 124–137. [in Polish].
Wyrobisz, A. (1976). Małe miasto w Polsce w XVI i XVII w. Miasta doby feudalnej w Europie środkowo-wschodniej: Przemiany społeczne a układy przestrzenne. 177–189. Warszawa. [in Polish].
Wyrobisz, A. (1993). Mniejszości etniczne i wyznaniowe w miastach Europy wczesnonowożytnej (XVI–XVIII w.). Ojczyzna bliższa i dalsza: Studia historyczne ofiarowane Feliksowi Kirykowi w sześćdziesiątą rocznicę urodzin. 471–484. Kraków. [in Polish].
Wyrobisz, A. (1970). Polityka Firlejów wobec miast w XVI w. i założenie Janowca nad Wisłą. Pszegląd Historyczny, 61, 577– 608. [in Polish].
Wyrobisz, A. (1986). Rodzina w mieście doby przedprzemysłowej a życie gospodarcze: Przegląd badań i problemớw. Przegląd Historyczny, 2, 305–330. [in Polish].
Wyrobisz, A. (1974). Rola miast prywatnych w Polsce XVI i XVII w. Przegląd Historyczny, 65, 1, 19–46. [in Polish].
Wyrobisz, A. (1969). Zatargi mieszczan ze starostami soleckimi w XVI, XVII i XVIII w. Studia Historyczne, XII, 3, 365–375. [in Polish].
Zaiats, A. (2003). Urbanizatsiinyi protses na Volyni v XVI – pershii polovyni XVII st. Lviv. [in Ukrainian].
Zaiats, A. (2012). Berestechko u XVI – pershii polovyni XVII st. (Shtrykhy do istorii rozvytku mista). Zapysky Naukovoho tovarystvo imeni Shevchenka, 264: Pratsi istorychno-filosofskoi sektsii, 196–210. [in Ukrainian].
Zaiats, A. (2015). Volynske mistechko Kozlyn u svitli miskoi knyhy pochatku XVII st. Kraieznavstvo, 3-4, 49–59. [in Ukrainian].
Zaiats, A. (2019). Miske suspilstvo Volyni XVI – pershoi polovyny XVII st. Kyiv. [in Ukrainian].
Zajączkowski, S. (1978). Obowiązki wojskowe wójtów w państwie polskim w okresie monarchii stanowej. Studia i Materiały do Historii Wojskowości, XXI, 4–44. Warszawa. [in Polish].
Zajęcki, M. (2007). Żydzi w gospodarce komunalnej miast Polski przedrozbiorowej (analiza historycznoprawna). Kwartalnik Historii Żydớw, 4, 395–421. [in Polish].
Załęska, M. (2005). Wójtostwa dziedziczne w miastach Małopolski w późnym średniowieczu (studium historyczno-prawne). Warszawa. [in Polish].
Zarębska, T. (1998). Ewolucja zasad kształtowania ulic w miastach Polski przedrozbiorowej. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 3-4, 227–265. [in Polish].
Zarębska, T. (1975). Początki polskiego piśmiennictwa urbanistycznego. Warszawa. [in Polish].
Zarębska, T. (1980). Zamość – miasto idealne i jego realizacja. Zamość – miasto idealne. 7–77. Lublin. [in Polish].
Zielińska, T. (1987). Szlacheccy właścicele nieruchomości w miastach XVII w. Warszawa. [in Polish].
Zientara, B (1978). Źródla i geneza «prawa niemieckiego» (ius theutonicum) na tle ruchu osadniczego w Europie zachodniej i środkowej w XI–XII w. Przegląd Historyczny, 69, 1, 47–74. [in Polish].
Zientara, B. (1976). Przemiany społeczno-gospodarcze i przestrzenne miast w dobie lokacji. Miasta doby feudalnej w Europie środkowo-wschodniej. 67–97. Warszawa. [in Polish].
