Відносини між Східно-Франкською державою та Київською Руссю в X–XI ст.
DOI:
https://doi.org/10.15407/uhj2021.03.004Ключові слова:
Східно-Франкська держава, Київська Русь, Польща, Оттон I, Генріх II, Генріх III, Генріх IV, Конрад II, Болеслав Хоробрий, Мешко II, Казимир Відновитель, Болеслав II Сміливий (Щедрий), Ярослав МудрийАнотація
Мета статті полягає у з’ясуванні характеру політичних відносин між Східно-Франкською державою та Київською Руссю в X–XI ст.
Методологія дослідження. Для розв’язання поставленої мети всі контакти між правителями майбутньої німецької та руської держав представлено у хронологічному порядку, із використанням наявних джерел та сучасних історичних інтерпретацій.
Наукова новизна. У результаті проведеного дослідження встановлено, що впродовж означеного періоду постійні та безперервні відносини між двома політичними організмами не склалися. Це стосувалося також окремих східно-франкських монархів, які не були зацікавлені у встановленні постійних контактів із Руссю, чиї володарі вважалися суверенними, але номінально нижчими за ранґом від імператора. Загалом, спільною характерною рисою східнофранксько-руських відносин, особливо в XI ст., була політика щодо польської держави.
Висновки. Контакти Східно-Франкської держави (періодів правління Саксонської та Салічної династій) із Руссю встановилися лише за Оттона I, зокрема на ґрунті релігійної політики. Після тривалої паузи ці стосунки відновилися за Генріха II у зв’язку з його намірами щодо Болеслава Хороброго. По суті відтоді й до кінця XI ст. спільним знаменником у взаєминах між імперією та Руссю стане польський чинник. За Генріха II, Конрада II контакти з Київською Руссю зосереджувалися на союзах проти Болеслава Хороброго та його спадкоємця Мешка ІІ. З іншого боку, у часи Генріха III було укладено союз з Ярославом Мудрим, метою якого була реституція правління Казимира Відновителя в Польщі. Можна стверджувати, що за Генріха IV відновився традиційний політичний напрям у політиці імперії, котрий полягав у використанні відносин із Руссю супроти Польщі, який, однак, у тогочасних умовах не мав значних шансів на успіх і був фактично заблокований дипломатичними заходами Болеслава II Сміливого (Щедрого). У цьому контексті дивує надзвичайна пасивність східнофранкських правителів щодо Русі, оскільки лише Генріх II, імовірно, чи не єдиний виступив із пропозицією укласти союз.
Посилання
Abgarowicz, K., Karwasińska, I. (Ed.). (1966). Piśmiennictwo czasów Bolesława Chrobrego. Warszawa. [in Polish].
Althoff, G. (2013). Die Ottonen. Königsherrschaft ohne Staat. Stuttgart: Verlag W.Kohlhammer. [in German].
Althoff, G., Keller, H. (1985). Heinrich I. und Otto der Grosse. Neubeginn auf karolingischem Erbe. Göttingen/Zürich: Muster-Schmidt Verlag. [in German].
Bartlett, R. (2010). Historia Rosji. Warszawa: Bellona. [in Polish].
Beumann, H. (2000). Die Ottonen. Köln: Verlag W. Kohlhammer. [in German].
Boshof, E. (1993). Königtum und Königsherrschaft im 10. und 11. Jahrhundert. München: R. Oldenbourg Verlag. [in German].
Boshof, E. (2008). Die Salier. Stuttgart: Verlag W. Kohlhammer. [in German].
Delestowicz, N. (2016). Bolesław II Szczodry: Tragiczne losy wielkiego wojownika 1040/1042 – 2/3 IV 1081 albo 1082. Kraków: Avalon. [in Polish].
Dróżdż, K. (2009). Kazimierz Odnowiciel: Polska w okresie upadku i odbudowy. Wodzisław Śląski: Templum Wydawnictwo. [in Polish].
Epperlein, S., Widera, B. (1964). Die Beziehungen der Kiever Ruś und Polens zu Papst und Kaiser während des Investiturstreites. Jahrbuch für die Geschichte der UdSSR und der volksdemokratischen Länder Europas, 8, 271–287. [in German].
Grabski, A.F. (1964). Bolesław Chrobry: Zarys dziejów politycznych i wojskowych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. [in Polish].
Grudziński, T. (1986). Bolesław Śmiały-Szczodry i biskup Stanisław: Dzieje konfliktu. Warszawa: Interpress. [in Polish].
Gustaw o., R. (1971). Bruno. Hagiografia polska: Słownik bio-bibliograficzny, 219–226. Poznań; Warszawa; Lublin: Księgarnia św. Wojciecha. [in Polish].
Hauck, K. (1974). Erzbischof Adalbert von Magdeburg als Geschichtsschreiber. Festschrift für Walther Schlesinger, II. Hrsg. v. H. Beumann, 276–353. Köln; Wien: Böhlau Verlag. [in German].
Hellmann, M. (1962). Die Heiratspolitik Jarolavs des Weisen. Forschungen zur Osteuropäischen Geschichte, 8, 7–25. [in German].
Hellmann, M. (1993). Westeuropäische Kontakte der alten Ruś. Millenium Russiae Christaianae. Tausend Jahre christlichen Ruβland 988–1988. Hrsg. v. G.Birkfellner, 81–94. Köln; Weimar; Wien: Böhlau Verlag. [in German].
Hesse, C.L.F. (Ed.). (1985). Lamberti Hersfeldensis annals. MGH SS V. Hannover. [in Latin].
Karolewicz, G. (1995). Brunon z Querfurtu. Encyklopedia katolicka, II, 1110. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. [in Polish].
Karwasińska, J. (Ed.). (1969). Sancti Adalberi Pragensis episcopi et martyris vita altera. MPH SN IV, 2. Warszawa. [in Latin].
Karwasińska, J. (Ed.). (1973). Epistola Brunonis ad Henricum regem. MPH SN IV, 3. Warszawa. [in Latin].
Kętrzyński, S. (1961). Kazimierz Odnowiciel 1034–1056. Polska X–XI wieku, 353–592. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy. [in Polish].
Kijas, A. (2014). Początki państw: Ruś. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie. [in Polish].
Kollinger, K. (2014). Polityka wschodnia Bolesława Chrobrego (992–1025). Wrocław: Chronicon Wydawnictwo. [in Polish].
Kretschmar, G. (1973). Der Kaiser tauft. Otto der Grosse und die Slawenmission. Bleibendes im Wandel der Kirchengeschichte, 101–150. Tübingen: J.C.B. Mohr. [in German].
Labuda, G. (1992–2008). Mieszko II król Polski (1025–1034). Czasy przełomu w dziejach państwa polskiego. Kraków; Poznań: Wydawnictwo i Drukarnia «Secesja» / Wydawnictwo Poznańskie. [in Polish].
Laudage, J. (2001). Otto der Grosse (912–973): Eine Biographie. Regensburg: Friedrich Pustset Verlag. [in German].
Łowmiański, H. (1985). Początki Polski, VI, 1, Warszawa; Państwowe Wydawnictwo Naukowe. [in Polish].
Lübke, Ch. (1985). Regesten zur Geschichte der Slaven an Elbe und Oder (vom Jahr 900 an), Tl. II: Regesten 900–983. Berlin: Duncker und Humbold. [in German].
Lübke, Ch. (1986). Regesten zur Geschichte der Slaven an Elbe und Oder (vom Jahr 900 an), Tl. III: Regesten 983–1013. Berlin: Duncker und Humbold. [in German].
Lübke, Ch. (1989). Ottonen, Rjurikiden, Piasten. Ergänzende Bemerkungen zum Verwandtenkreis Kunos «von Öhningen». Jahrbücher für Geschichte Osteuropas, 37, H. 1, 1–20. [in German].
Lübke, Ch. (2004). Das östliche Europa. München: Siedler. [in German].
Modrzewska, H. (1961). Bruno z Querfurtu. Słownik starożytności słowiańskich, I, 166. Wrocław; Warszawa; Kraków: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk. [in Polish].
Ochmański, J. (1986). Dzieje Rosji do roku 1861. Warszawa; Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. [in Polish].
Oefele, L. B. ab. (Ed.). (1989). Annales Altahenses maiores. MGH SS XX. Hannover. [in Latin].
Pertz, G. H. (Ed.). (1980). Ekkehardi chronicon universale. MGH SS VI. Hannover. [in Latin].
Pertz, G.H. (Ed.). (1985). Brunonis liber de bello saxonico. MGH SS V. Hannover. [in Latin].
Pertz, G.H. (Ed.). (1994). Annales Magdeburgenses. MGH SS XVI. Hannover. [in Latin].
Powierski, J. (1992). Kryzys rządów Bolesława Śmiałego: Polityka i jej odzwierciedlenie w literaturze średniowiecznej. Gdańsk: Marpress. [in Polish].
Sielicki, F. (ed.). (1999). Powieść minionych lat. Wrocław; Warszawa; Kraków. [in Polish].
Śliwiński, B. (2014). Bezprym: Pierworodny syn pierwszego króla Polski (986 – zima/wiosna 1032). Kraków: Avalon. [in Polish].
Sochacki, J. (2003). Stosunki publicznoprawne między państwem polskim a Cesarstwem Rzymskim w latach 963–1102. Słupsk; Gdańsk. Pomorska Akademia Pedagogiczna w Słupsku, Officina Ferberiana. [in Polish].
Sochacki, J. (2005). Kontakty Mieszka II z opozycją lotaryńską. Komturzy, rajcy, żupani: Studia z Dziejów Średniowiecza, 11, 373–390. [in Polish].
Sochacki, J. (2006). Okoliczności jedynej wyprawy Mieszka II na Saksonię w 1028 r. Krzyżacy, szpitalnicy, kondotierzy: Studia z Dziejów Średniowiecza, 12, 267–281. [in Polish].
Sochacki, J. (2007). Relacja roczników ałtajskich o księciu pomorskim Zemuzile. Średniowiecze Polskie i Powszechne, 4, 74–92. [in Polish].
Sochacki, J. (2014). Formowanie się wczesnośredniowiecznego państwa niemieckiego w latach 919–962. Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej w Słupsku. [in Polish].
Sochacki, J. (2014). Kontynuator Reginona: Szkice źródłoznawcze do dziejów Niemiec we wczesnym średniowieczu (Kontynuator Reginona, Żywot starszy i młodszy królowej Matyldy). Analecta Medievalia, I, 19–41. Słupsk. [in Polish and Latin].
Sochacki, J. (2016). Początki państw: Niemcy. Poznań: Wydawnictwo Poznaśkie. [in Polish].
Strzelczyk, J. (1997). Apostołowie Europy. Warszawa: Wydawnictwo Poznańskie. [in Polish].
Strzelczyk, J. (1999). Bolesław Chrobry. Poznań: Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej. [in Polish].
Strzelczyk, J. (2018). Otton I Wielki. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie. [in Polish].
Tinnefeld, F. (1987). Die russische Fürstin Olga bei Konstantin VII. und das Problem der "purpurgeborenen Kinder". Russia Mediaevalis, VI, 1, 30–35. [in German].
Waitz, G. (Ed.). (1980). Annalista Saxo. MGH SS VI. Hannover. [in Latin].
Wattenbach, W., Holtzmann, R. (1967). Deutschlands Geschichtsquellen im Mittelalter. Die Zeit der Sachsen und Salier, Tl. 1: Das Zeitalter des Ottonischen Staates (900–1050). Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft. [in German].
Widera, B. (1961). Die politischen Beziehungen der Kiever Ruś zu Deutschland in der ersten Hälfte des 11. Jahrhunderts. Jahrbuch für die GeschAbgarowicz, K., Karwasińska, I. (Ed.). (1966). Piśmiennictwo czasów Bolesława Chrobrego. Warszawa. [in Polish].
Althoff, G. (2013). Die Ottonen. Königsherrschaft ohne Staat. Stuttgart: Verlag W.Kohlhammer. [in German].
Althoff, G., Keller, H. (1985). Heinrich I. und Otto der Grosse. Neubeginn auf karolingischem Erbe. Göttingen/Zürich: Muster-Schmidt Verlag. [in German].
Bartlett, R. (2010). Historia Rosji. Warszawa: Bellona. [in Polish].
Beumann, H. (2000). Die Ottonen. Köln: Verlag W. Kohlhammer. [in German].
Boshof, E. (1993). Königtum und Königsherrschaft im 10. und 11. Jahrhundert. München: R. Oldenbourg Verlag. [in German].
Boshof, E. (2008). Die Salier. Stuttgart: Verlag W. Kohlhammer. [in German].
Delestowicz, N. (2016). Bolesław II Szczodry: Tragiczne losy wielkiego wojownika 1040/1042 – 2/3 IV 1081 albo 1082. Kraków: Avalon. [in Polish].
Dróżdż, K. (2009). Kazimierz Odnowiciel: Polska w okresie upadku i odbudowy. Wodzisław Śląski: Templum Wydawnictwo. [in Polish].
Epperlein, S., Widera, B. (1964). Die Beziehungen der Kiever Ruś und Polens zu Papst und Kaiser während des Investiturstreites. Jahrbuch für die Geschichte der UdSSR und der volksdemokratischen Länder Europas, 8, 271–287. [in German].
Grabski, A.F. (1964). Bolesław Chrobry: Zarys dziejów politycznych i wojskowych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. [in Polish].
Grudziński, T. (1986). Bolesław Śmiały-Szczodry i biskup Stanisław: Dzieje konfliktu. Warszawa: Interpress. [in Polish].
Gustaw o., R. (1971). Bruno. Hagiografia polska: Słownik bio-bibliograficzny, 219–226. Poznań; Warszawa; Lublin: Księgarnia św. Wojciecha. [in Polish].
Hauck, K. (1974). Erzbischof Adalbert von Magdeburg als Geschichtsschreiber. Festschrift für Walther Schlesinger, II. Hrsg. v. H. Beumann, 276–353. Köln; Wien: Böhlau Verlag. [in German].
Hellmann, M. (1962). Die Heiratspolitik Jarolavs des Weisen. Forschungen zur Osteuropäischen Geschichte, 8, 7–25. [in German].
Hellmann, M. (1993). Westeuropäische Kontakte der alten Ruś. Millenium Russiae Christaianae. Tausend Jahre christlichen Ruβland 988–1988. Hrsg. v. G.Birkfellner, 81–94. Köln; Weimar; Wien: Böhlau Verlag. [in German].
Hesse, C.L.F. (Ed.). (1985). Lamberti Hersfeldensis annals. MGH SS V. Hannover. [in Latin].
Karolewicz, G. (1995). Brunon z Querfurtu. Encyklopedia katolicka, II, 1110. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. [in Polish].
Karwasińska, J. (Ed.). (1969). Sancti Adalberi Pragensis episcopi et martyris vita altera. MPH SN IV, 2. Warszawa. [in Latin].
Karwasińska, J. (Ed.). (1973). Epistola Brunonis ad Henricum regem. MPH SN IV, 3. Warszawa. [in Latin].
Kętrzyński, S. (1961). Kazimierz Odnowiciel 1034–1056. Polska X–XI wieku, 353–592. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy. [in Polish].
Kijas, A. (2014). Początki państw: Ruś. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie. [in Polish].
Kollinger, K. (2014). Polityka wschodnia Bolesława Chrobrego (992–1025). Wrocław: Chronicon Wydawnictwo. [in Polish].
Kretschmar, G. (1973). Der Kaiser tauft. Otto der Grosse und die Slawenmission. Bleibendes im Wandel der Kirchengeschichte, 101–150. Tübingen: J.C.B. Mohr. [in German].
Labuda, G. (1992–2008). Mieszko II król Polski (1025–1034). Czasy przełomu w dziejach państwa polskiego. Kraków; Poznań: Wydawnictwo i Drukarnia «Secesja» / Wydawnictwo Poznańskie. [in Polish].
Laudage, J. (2001). Otto der Grosse (912–973): Eine Biographie. Regensburg: Friedrich Pustset Verlag. [in German].
Łowmiański, H. (1985). Początki Polski, VI, 1, Warszawa; Państwowe Wydawnictwo Naukowe. [in Polish].
Lübke, Ch. (1985). Regesten zur Geschichte der Slaven an Elbe und Oder (vom Jahr 900 an), Tl. II: Regesten 900–983. Berlin: Duncker und Humbold. [in German].
Lübke, Ch. (1986). Regesten zur Geschichte der Slaven an Elbe und Oder (vom Jahr 900 an), Tl. III: Regesten 983–1013. Berlin: Duncker und Humbold. [in German].
Lübke, Ch. (1989). Ottonen, Rjurikiden, Piasten. Ergänzende Bemerkungen zum Verwandtenkreis Kunos «von Öhningen». Jahrbücher für Geschichte Osteuropas, 37, H. 1, 1–20. [in German].
Lübke, Ch. (2004). Das östliche Europa. München: Siedler. [in German].
Modrzewska, H. (1961). Bruno z Querfurtu. Słownik starożytności słowiańskich, I, 166. Wrocław; Warszawa; Kraków: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk. [in Polish].
Ochmański, J. (1986). Dzieje Rosji do roku 1861. Warszawa; Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. [in Polish].
Oefele, L. B. ab. (Ed.). (1989). Annales Altahenses maiores. MGH SS XX. Hannover. [in Latin].
Pertz, G. H. (Ed.). (1980). Ekkehardi chronicon universale. MGH SS VI. Hannover. [in Latin].
Pertz, G.H. (Ed.). (1985). Brunonis liber de bello saxonico. MGH SS V. Hannover. [in Latin].
Pertz, G.H. (Ed.). (1994). Annales Magdeburgenses. MGH SS XVI. Hannover. [in Latin].
Powierski, J. (1992). Kryzys rządów Bolesława Śmiałego: Polityka i jej odzwierciedlenie w literaturze średniowiecznej. Gdańsk: Marpress. [in Polish].
Sielicki, F. (ed.). (1999). Powieść minionych lat. Wrocław; Warszawa; Kraków. [in Polish].
Śliwiński, B. (2014). Bezprym: Pierworodny syn pierwszego króla Polski (986 – zima/wiosna 1032). Kraków: Avalon. [in Polish].
Sochacki, J. (2003). Stosunki publicznoprawne między państwem polskim a Cesarstwem Rzymskim w latach 963–1102. Słupsk; Gdańsk. Pomorska Akademia Pedagogiczna w Słupsku, Officina Ferberiana. [in Polish].
Sochacki, J. (2005). Kontakty Mieszka II z opozycją lotaryńską. Komturzy, rajcy, żupani: Studia z Dziejów Średniowiecza, 11, 373–390. [in Polish].
Sochacki, J. (2006). Okoliczności jedynej wyprawy Mieszka II na Saksonię w 1028 r. Krzyżacy, szpitalnicy, kondotierzy: Studia z Dziejów Średniowiecza, 12, 267–281. [in Polish].
Sochacki, J. (2007). Relacja roczników ałtajskich o księciu pomorskim Zemuzile. Średniowiecze Polskie i Powszechne, 4, 74–92. [in Polish].
Sochacki, J. (2014). Formowanie się wczesnośredniowiecznego państwa niemieckiego w latach 919–962. Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej w Słupsku. [in Polish].
Sochacki, J. (2014). Kontynuator Reginona: Szkice źródłoznawcze do dziejów Niemiec we wczesnym średniowieczu (Kontynuator Reginona, Żywot starszy i młodszy królowej Matyldy). Analecta Medievalia, I, 19–41. Słupsk. [in Polish and Latin].
Sochacki, J. (2016). Początki państw: Niemcy. Poznań: Wydawnictwo Poznaśkie. [in Polish].
Strzelczyk, J. (1997). Apostołowie Europy. Warszawa: Wydawnictwo Poznańskie. [in Polish].
Strzelczyk, J. (1999). Bolesław Chrobry. Poznań: Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej. [in Polish].
Strzelczyk, J. (2018). Otton I Wielki. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie. [in Polish].
Tinnefeld, F. (1987). Die russische Fürstin Olga bei Konstantin VII. und das Problem der "purpurgeborenen Kinder". Russia Mediaevalis, VI, 1, 30–35. [in German].
Waitz, G. (Ed.). (1980). Annalista Saxo. MGH SS VI. Hannover. [in Latin].
Wattenbach, W., Holtzmann, R. (1967). Deutschlands Geschichtsquellen im Mittelalter. Die Zeit der Sachsen und Salier, Tl. 1: Das Zeitalter des Ottonischen Staates (900–1050). Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft. [in German].
Widera, B. (1961). Die politischen Beziehungen der Kiever Ruś zu Deutschland in der ersten Hälfte des 11. Jahrhunderts. Jahrbuch für die Geschichte der UdSSR und der volksdemokratischen Läder Europas, 5, 235–245. [in German].
Widera, B. (1976). Die politischen Beziehungen zwischen Deutschland und Ruβland in der Zeit der Salier und Staufer. Russisch-deutsche Beziehungen von der Kiever Rus’ bis zur Oktoberrevolution, 23–58. Hrsg. v. H.Lenke, B.Widera. Berlin: Akademie Verlag in Berlin. [in German].
Wies, W. (2000). Cesarz Henryk IV. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy. [in Polish].
Zakrzewski, S. (2000). Bolesław Chrobry Wielki. Kraków: Univesitas. [in Polish].ichte der UdSSR und der volksdemokratischen Läder Europas, 5, 235–245. [in German].
Widera, B. (1976). Die politischen Beziehungen zwischen Deutschland und Ruβland in der Zeit der Salier und Staufer. Russisch-deutsche Beziehungen von der Kiever Rus’ bis zur Oktoberrevolution, 23–58. Hrsg. v. H.Lenke, B.Widera. Berlin: Akademie Verlag in Berlin. [in German].
Wies, W. (2000). Cesarz Henryk IV. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy. [in Polish].
Zakrzewski, S. (2000). Bolesław Chrobry Wielki. Kraków: Univesitas. [in Polish].
