Асиметричний аспект татарського військового мистецтва (ХVII ст.)
DOI:
https://doi.org/10.15407/uhj2018.03.046Ключові слова:
асиметрична війна, татарське військове мистецтво раннього нового часу, організоване насилля, «війна між спільнотами», південно-східне пограниччя Речі Посполитої.Анотація
Аналіз військових операцій татарських орд упродовж XVII ст. свідчить, що вони характеризувалися асиметричними діями. Основними особливостями були таємна підготовка до моменту головного удару, використання широкого спектра інструментів інформаційно-розвідувального характеру, спрямованість на цивільне населення та господарську інфраструктуру супротивника, застосування тактик тероризму і психологічного впливу для залякування атакованих. Асиметричні операції стали дієвим знаряддям Ґіреїв у досягненні політичних цілей на міжнародній арені, а постійний приплив невільників як їх результат позитивно впливав на функціонування економіки Кримського ханства.
Посилання
Abou-el-Haj, R. A. (1969). The Formal Closure of the Ottoman Frontier in Europe: 1699–1703, Journal of the American Oriental Society, 89, 467–475. doi: https://doi.org/10.2307/596616
Barnett, W. (2003). Asymmetrical Warfare. Today’s Challenge to U.S. Military Power. Washington.
Bazak, J. (2006). Wspomnienia Kasi Kolasy jako przyczynek do opisu najazdu tatarskiego podczas wojny polsko-tureckiej w 1672 roku. Rocznik Stowarzyszenia Miłośników Jarosławia, 16, 35–47. [in Polish].
Benett, B.W. (2003). Responding to Asymmetric Threats. In J. Stuart, M. Libicki, G.F. Treverton (Ed.), New Challenges. New Tools for Defense Decisionmaking (pp. 33–66), Santa Monica.
Brehunenko, V. (2011). Kozaki na stepovomu kordoní Evropi. Tipologíâ kozackih spíl’not XVI–peršoï polovini XVII st., Kyiv. [in Ukrainian].
Buffaloe, D.L. (2006). Defining Asymmetric Warfare, The Land Warfare Papers, 58, 183–208. doi: https://doi.org/10.1093/oep/gpi056
Collins, L. J. D. (1975). The Military Organization and Tactics of the Crimean Tatars, 16th-17th Centuries. In V. J. Parry and M. E. Yapp (Ed.), War, Technology and Society in the Middle East (pp. 258-276). London–New York–Toronto.
Daškevič, Â. (1989). Bol’šaâ granica Ukraïny: etničeskij bar’er ili etnokontaktnaâ zona. In Etnokontaktnye zony v Evropejskoj časti SSSR: Ístoriâ, dinamika, metody izučeniâ. (pp. 7–21). Moskva. [in Russian].
Daškevič, Â. (1993). Âsir z Ukraini (XV – perša polovina XVII st.) âk istoriko-demohrafična problema. Ukrains’kij Arheohrafičnij Šoričnik, Nova seriâ, 2, 40–47. [in Ukrainian].
Dziubiński, A. (1963). Handel niewolnikami polskimi i ruskimi w Turcji XVI wieku i jego organizacja. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Warszawskiego, 3, 36–49.[in Polish].
Gawęda, M. (2009). Wojskowość tatarska w XVII wieku, Rocznik Przemyski, 45 (Historia wojskowości), 121-144. [in Polish].
Gliwa A. (2015). Krise durch Plünderung. Die zivilisatorische und ökonomi¬sche Entwicklung im Grenzgebiet des Osmanischen Reiches und der polnisch-litau¬ischen Adelsrepublik. In D. Adamczyk, S. Lehnstaedt (Ed.), Wirtschaftskrisen als Wendepunkte. Ursachen, Folgen und historische Einordnungen vom Mittelalter bis zur Gegenwart (pp. 289–317). Osnabrück. [in German].
Gliwa, A. (2000). Ostatni napad tatarski na ziemię przemyską z 1699 r. Studia Historyczne, 43 (4), 569–591. [in Polish].
Gliwa, A. (2012). Dwa najazdy tatarskie na Ruś Czerwoną podczas wojny Rzeczypospolitej z Imperium Osmańskim w 1621 r. Zniszczenia i straty demograficzne na obszarze ziemi przemyskiej. Rocznik Przemyski, 48 (1: Historia wojskowości), 3–58. [in Polish].
Gliwa, A. (2014). Powstawanie lokalnych kultów maryjnych i świętych patronów na Rusi Czerwonej po najazdach tatarskich jako dyskurs religijny w Rzeczypospolitej epoki nowożytnej. Tematy i Konteksty, 4 (9), 380–400. [in Polish].
Gliwa, A. (2012). The Tatar-Cossack Invasion of 1648. Military Actions, Material Destruction and Demographic Losses in the Land of Przemyśl, Acta Poloniae Historica, 105, 85–120. doi: https://doi.org/10.12775/APH.2012.105.05
Gliwa, A. (2013). Kraina upartych niepogód. Zniszczenia wojenne na obszarze ziemi przemyskiej w XVII wieku. Przemyśl: Wydawnictwo Naukowe Towarzystwa Przyjacól Nauk w Przemyślu. [in Polish].
Gliwa, A. (2015). O wojskowości tatarskiej w epoce nowożytnej i oddziaływaniu koczowników na osiadłe społeczności Rzeczypospolitej. In A. Karpiński and M. Nagielski (Ed.), Społeczeństwo Staropolskie, Seria Nowa. – T. IV: Społeczeństwo a wojsko (pp. 89–133). Warszawa. [in Polish].
Gliwa, A. (2016). The Tatar Military Art of War in the Early Modern Period: An Example of Assymetric Warfare. Acta Poloniae Historica, 114, 191–229. doi: https://doi.org/10.12775/APH.2016.114.07
Goulding, V. J. (2000). Back to the Future with Asymmetric Warfare, Parameters, 30.4, 21–30.
Gray, C. (2002). Thinking Asymmetrically in the Times of Terror, Parameters, 2002, 32.1, 5–14.
Halenko, O.I. (2003). Pro tatars’ki nabihy na ukrains’ki zemli. Ukrains’kyi istorychnyi zhurnal – Ukrainian Historical Journal, 6, 52–68. [in Ukrainian].
Halle, J. P. (2002). The State and the Military – a Nomadic Perspective, Militär und Staatlichkeit. Beiträge des Kollegiums am 29. und 30. 04. 2002. Orientwissenschaftliche Hefte, 12 (Mitteilungen des SFB). [in German].
Hoffman, F. G. (2009). Hybrid Warfare and Challenges. Joint Force Quarterly, 52.1, 34–39.
Hoffman, F.G. (2007). The Conflict in the 21st Century. The Rise of Hybrid Wars. Arlington.
Horn, M. (1963). Najazd tatarski 1620 roku i jego skutki ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu, Historia III–IV, 171–231. [in Polish].
Horn, M. (1964). Skutki ekonomiczne najazdów tatarskich z lat 1605–1633 na Ruś Czerwoną. Wrocław–Warszawa–Kraków. [in Polish].
İnalcık, H. (1979–1980). The Khan and the Tribal Aristocracy. The Crimean Khanate under Sahib Giray I. Harvard Ukrainian Studies, 3–4, 445–466.
İnalcık, H. (1986). Power Relationships between Russia, the Crimea and the Ottoman Empire as Reflected in Titulature. In Ch.Lemercier-Quelquejay, G.Veinstein, W.E.Wimbush (Ed.). Passé turco-tatar, presént sovietique. Études offertes à Alexandre Bennigsen (pp. 175-214). Louvain–Paris.
Išenko, S.A. (1989). Vojna i voennoe delo u krymskih tatar XVI–XVII. In G.A.Fedorov (Ed.), Severnoe Pričernomor’e i Povolž’e vo vzaimootnošeniah Vostoka i Zapada v XII–XVI vekah (136–145). Rostov-na-Donu. [in Russian].
Ivanics, M. (2008). Krimtatarische Spionage im osmanisch-habsburgischen Grenzgebiet während des Feldzuges im Jahre 1663. Acta Orientalia Scientiarum Hungaricae, 61, 119–133. [in German]. doi: https://doi.org/10.1556/AOrient.61.2008.1-2.12
Jonsac, D.C.F. (1868). Życie Stanisława Jabłonowskiego, kasztelana krakowskiego, hetmana wielkiego koronnego (Vol. 3). Poznań. [in Polish].
Kaldor, M. (1999). New and Old Wars. Organized Violence in a Global Era. Stanford (Calif.).
Kalyvas, S. N. (2001). “New” and “Old” Civil Wars: A Valid Distinction? World Politics, 54, 99–118. doi: https://doi.org/10.1353/wp.2001.0022
Khazanov, A. M. (2003). Nomads of the Eurasian Steppes in Historical Retrospective. In I.V.Sledzevski (Ed.), Nomadic Pathways in Social Evolution (pp.25–49). Moscow.
Khodarkovsky, M. (2002). Russia’s Steppe Frontier. The Making of a Colonial Empire, 1500–1800. Bloomington.
Kis’, Ya. (1986). Tatars’ki shliakhy na Ukraini v XVI–XVII st. Zhovten’, 4, 134–136. [in Ukrainian].
Kizilov, M. (2007). The Slave Trade in the Early Modern Crimea from the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources. Journal of Early Modern History, 11, 1–31. doi: https://doi.org/10.1163/157006507780385125
Kołodziejczyk, D. (2006). Slave Hunting and Slave Redemtion as a Business Enterprise. The Northern Black Sea Region in the Sixteenth to Seventeenth Centuries. Oriente Moderno, 25, 149–159.
Kołodziejczyk, D. (2011). Introduction. In D. Kołodziejczyk (Ed.), The Crimean Khanate and and Poland-Lithuania. International Diplomacy on the European Periphery Century (15th–18th Century). A Study of Peace Treaties Followed by Annotated Documents (pp.I–XVI). Leiden–Boston.
Krypiakevych, I. and Hnatevych, B. (1994). Istoriia ukrains’koho viis’ka (Vol.1). Kyiv. [in Ukrainian].
Mack, A. J. R. (1975). Why Big Nations Lose Small Wars: The Politics of Asymmetric Conflict, World Politics, 27.2, 175–200. doi: https://doi.org/10.2307/2009880
Madej, M. (2007). Zagrożenia asymetryczne bezpieczeństwa państw obszaru transatlantyckiego. Warszawa. [in Polish].
Majewski R. (1975). Z problematyki walk z Tatarami w pierwszej połowie XVII wieku. Sobótka, 30, 231–241. [in Polish].
May, T. (2007). The Mongol Art of War. Chinggis Khan and the Mongol Military System. Yardley, PA.
Metz, S., Johnson, D. V. (2001). Asymmetry and US Military Strategy: Definition, Background and Strategic Concepts. doi: https://doi.org/10.21236/ADA392257
Metz, S. (2001). Strategic Asymmetry. Military Review, July-August, 23–31.
Metz, S. (2003). La guerre asymmétrique et l’avenir de l’Occident. Politique Étrangère, 1, 25–40. [in French]. doi: https://doi.org/10.3406/polit.2003.1177
Münkler, H. (2004). Wojny naszych czasów. Kraków. [in Polish].
Murphey, R. (1999). Ottoman Warfare 1500–1700. New Brunswick, New Jersey. doi: https://doi.org/10.4324/9780203166024
Naîmâ, Mustafa Efendi. (2007). Tarih-i Na’ima. Ankara. [in Turkish].
Newman, E. (2004). The ‘New Wars Debate’: A historical perspective is needed. Security Dialogue, 35.2, 173–189. doi: https://doi.org/10.1177/0967010604044975
Ostapchuk, V. (2005). Crimean Tatar Long Range Campaigns. The View from Remmal Khoja’s History of Sahib Gerey Khan. Journal of Turkish Studies, 29, 271–287.
Penskoj, V. (2010). Voennyj potentsial Krymskogo Khanstva v kontse XV – na¬chale XVII v. Vostok, 2, 56–66. [in Russian].
Pfanner, T. (2005). Asymmetrical warfare from the perspective of humanitarian law and humanitarian action. International Review of the Red Cross, 87, 149–174. doi: https://doi.org/10.1017/S1816383100181238
Przyboś, K. (1994). Granice ziemi przemyskiej w czasach nowożytnych (XVI– XVIII wiek), Rocznik Przemyski, 29–30, 189–200. [in Polish].
Schwartau, W. (2000). Asymmetrical Adversaries. Orbis, 44.2, 197–204. doi: https://doi.org/10.1016/S0030-4387(00)00018-1
Smith, R. (2007). The Utility of Force. The Art of War in the Modern World. New York.
Smith, R. (2010). Przydatność siły militarnej. Sztuka wojenna we współczesnym świecie: tłum. (A. i J. Maziarscy). Warszawa. [in Polish].
Storozhenko, I.S. (2007). Bohdan Khmel’nyts’kyi i Zaporoz’ka Sich kincia XVI – seredyny XVII stolit’, (Vol.2). Dnipropetrovs’k, 119–136. [in Ukrainian].
Sun Zi. (2003). Sztuka wojenna: tłum. (R.Stiller). Kraków. [in Polish].
Thornton, R. (2007). Asymmetric Warfare: Threat and Response in the 21st Century. Cambridge.
Wagner, M. (2002). Chronologia i zasięg najazdów tatarskich na ziemie polskie w latach 1684–1696. In Wagner M. W cieniu szukamy jasności i chwały. Studia z dziejów panowania Jana III Sobieskiego (1684–1696). Siedlce. [in Polish].
Wagner, M. (2009). Wojna polsko-turecka w latach 1672–1676 (Vol.1). Zabrze. [in Polish].
Wallerstein, I. (1974). The Modern World-System. Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the Sixteenth Century. New York–San Francisco–London.
Witwińska, M. (1992). Osiemnastowieczna polichromia w jarosławskim kościele „na Pólku” i jej twórcy. In Wizerunki maryjne w diecezjach przemyskiej i rzeszowskiej (Vol.1). Rzeszów, 43–59. [in Polish].
Wong, L. and Gerras, S. (2006). CU@ The FOB. How the Forward Operating Base Changing the Life of Combat Soldiers. Carlisle.
Zaruba, V. (2003). Urains’ke kozats’ke viis’ko v rosiis’ko-turets’kykh viinakh ostannioi chverti XVII stolittia. Kyiv. [in Ukrainian].
