The Formation of Polish Official Sphragistics in the Land of the Former Prussian Partition: Research Reconnaissance Based On Examples From the Territories of Former West Prussia аnd the Grand Duchy of Poznań
DOI:
https://doi.org/10.15407/uhj2025.02.106Keywords:
sphragistics, official seals, Poland, West Prussia, Grand Duchy of PosenAbstract
The aim of this work is to attempt to present the problems related to the formation of the revived after World War I through the prism of sphragistic materials.
Methodology. Methods appropriate to historical sciences, with particular emphasis on the source method, source criticism, and the comparative method, were used in analyzing the issue. Methods used in sphragistic research were also applied, including iconography.
Innovation: The article deals with an issues that didn’t have the proper attention of researchers. It is the first attempt to synthetically approach the problem not only in the context of legal history but also office practice. It also provides information on new source materials.
Conclusions. The process of forming an official sphragistic system in the western lands of the Republic of Poland did not begin until 1920, which is a certain delay in relation to the territories of central Poland. This was caused by the later incorporation of these territories into the borders of the Polish state. Due to social and political conditions, seals using the design of the national emblem adopted in 1918 by the Regency Council and numerous specific, locally developed designs, including those used by the authorities of the Greater Poland Uprising, were in use for a long time in these territories. In the territory of interest to us, there was no complete unification of seals based on the act of 1919 regulating sphragistic issues. Despite an attempt to organize heraldic and sphragistic issues through the regulation of the President of the Republic of Poland of 1927, the change in the emblem shape introduced by it caused the necessity to replace the seal pistons once again. This factor, as well as the lack of implementing regulations and financial issues, meant that the process of developing official seals of a uniform shape did not end before the outbreak of World War II.
References
Adamczewski, M. (2000). Heraldyka miast wielkopolskich do końca XVIII w. Warszawa: Wydawnictwo DiG. [in Polish].
Adamczewski, M. (Ed.). (2021). Orzeł Biały. Źródła do historii herbu państwa polskiego (1815-2015). vol. 2. Orzeł Biały 1914-1944. M. Adamczewski, I. Florczak (Eds.), Warszawa: Wydawnictwo DiG. [in Polish].
Adamczewski, M. (2017). Orzeł Biały, ale jaki? Poszukiwania formy polskiego orła państwowego w okresie międzywojennym. Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego, 16 (27), 7-46. [in Polish].
Adamczewski, M. (2010). Pieczęcie urzędowe władz lokalnych z terenu Polski centralnej, cz. 3, Pieczęcie władz miejskich do 1950 r. Zgierz. [in Polish].
Adamczewski, M. (2019). Sfragistyka państwowa i samorządowa II Rzeczypospolitej Polskiej. Geneza niektórych rozwiązań prawnych. Warszawa: Wydawnictwo DiG. [in Polish].
Brandt-Salloum, Ch., Klauschenz, R., Kloosterhuis, J., Schwarzbach, Ch. (Eds.) (2008). Adlers Fittiche. Wandlungen eines Wappenvogels. Dokumentation einer Präsentation des Geheimes Staatsarchivs Preussischer Kulturbesitz. Berlin: Duncker, Humboldt. [in German].
Bauman, S. (2018). Krakowska rodzina Fischhabów i jej firma rytowniczo-pieczętarska w latach 1900/1904-1950. In: M. Chruściak (Ed.) Cracoviensis civitas — singulare totius Poloniae decus. Materiały z I oraz II Ogólnopolskiej Studencko-Doktoranckiej Konferencji Naukowej “Kraków na przestrzeni dziejów”. Kraków. 207-232. [in Polish].
Bauman, S. (2019). Krakowscy wytwórcy i sprzedawcy pieczęci w pierwszej połowie XX wieku. Wprowadzenie do zagadnienia. Krakowski Rocznik Archiwalny. 25: 63-127. [in Polish]. doi: https://doi.org/10.4467/12332135KRA.19.003.13819
Bauman, S., Chrząszcz P. (2019). Wytwórcy i sprzedawcy pieczęci ogłaszający się w prasie poznańskiej w latach 1835-1939. Przegląd Archiwalno-Historyczny. 6: 133-166. [in Polish]. doi: https://doi.org/10.4467/2391-890XPAH.19.008.14937
Biegański, Z. (1998). O granice i prestiż. Z dziejów reform podziału administracyjno-terytorialnego na obszarze województwa pomorskiego i w regionie bydgoskim w latach 1920-1939. In: Z. Biegański, W. Jastrzębski (Eds.) Bydgoszcz jako ośrodek administracyjny na przestrzeni wieków. Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. [in Polish].
Czubiński, A. (2002). Powstanie wielkopolskie 1918-1919. Geneza — charakter — znaczenie. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz S.A. [in Polish].
Czubiński, A. (1981). Sytuacja polityczna w Zaborze pruskim po rewolucji listopadowej w Niemczech (listopad — grudzień 1918). In: A. Czubiński, Z. Grot, B. Miśkiewicz, Powstanie Wielkopolskie. 76-143. Warszawa; Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe [in Polish].
Dereszyńska-Romaniuk, M. (1998). Kancelaria Urzędu Wojewódzkiego Pomorskiego w Toruniu w latach 1919-1939. Warszawa: Wydawnictwo DiG. [in Polish].
Forysiak-Wójciński, R. (2022). Drugie życie pieczęci urzędowej. Na przykładzie kolekcji typariuszy pieczęci urzędów PRL z lat 1945-1975 w zbiorze sfragistycznym Działu Numizmatycznego Muzeum książąt Lubomirskich w Ossolineum. Archiwa — Kancelarie — Zbiory. 13 (15). 121-146. [in Polish]. doi: https://doi.org/10.12775/AKZ.2022.005
Giersz, J. (2018). Pieczęcie — niedoceniana i nie do końca znana działalność Mennicy Warszawskiej. Biuletyn Numizmatyczny. 4: 263-291. [in Polish].
Giersz, J. (2020). Pieczęcie władz, urzędów, zakładów, instytucji i przedsiębiorstw miejskich Warszawy z lat 1917-1950 (na wybranych przykładach). Biuletyn Numizmatyczny. 1: 32-65. [in Polish].
Gulczyński, A. (1995.) Ministerstwo byłej dzielnicy pruskiej. Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. [in Polish].
Gulczyński, A. (1991). Ministerstwo byłej Dzielnicy Pruskiej (1919-1922). Czasopismo Prawno-Historyczne. 43 (1-2): 35-63. [in Polish].
Gut, P. (2015). Pieczęć urzędowa pruskiej administracji prowincjonalnej w latach 1808-1945. In: Z. Piech (Ed.) Dawne pieczęcie. Typologia — metody badań — interpretacje. Warszawa: Wydawnictwo DiG. 507-527. [in Polish].
Gut, P. (2015). System sfragistyki państwowej w Prusach w XIX i XX w. In: Z. Piech (Ed.) Dawne pieczęcie. Typologia — metody badań — interpretacje. Warszawa: Wydawnictwo DiG. 493-506. [in Polish].
Hlebionek, M. (2013). Kilka uwag o pieczęciach w XIX w. na przykładzie zaboru pruskiego. In: A. Jaworska, R . Jop (Eds.) Nauki pomocnicze historii. Teoria, metody badań, dydaktyka. Warszawa: Wydawnictwo DiG. 191-200. [in Polish].
Hlebionek, M. (2008). Pieczęcie królów pruskich. Archiwista Polski. 50 (2): 55-68. [in Polish].
Hlebionek, M. (2015). Pieczęcie na ziemiach polskich pod zaborem pruskim. Zarys problematyki. In: Z. Piech (Ed.) Dawne pieczęcie. Typologia — metody badań — interpretacje. Warszawa: Wydawnictwo DiG. 548-549. [in Polish].
Hlebionek, M. (2009). Sfragistyka miast Obwodu Nadnoteckiego (Netze Distrikt) w latach 1772-1806. Ziemia Kujawska. 22: 52-53. [in Polish].
Jankowska, J. (2021). Administracyjne procedury postępowania w przypadkach kradzieży, zagubienia, nadużycia bądź fałszerstwa pieczęci w dwudziestoleciu międzywojennym. Archiwa — Kancelarie — Zbiory. 12 (14): 11-29. [in Polish]. doi: https://doi.org/10.12775/AKZ.2021.001
Kozłowski, J. (2006). Wielkopolska pod zaborem pruskim w latach 1815-1918. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie. [in Polish].
Królikowski, B. (1996). Polski orzeł wojskowy. Próba syntezy. In: S.K. Kuczyński (Ed.). Orzeł biały. Herb Państwa Polskiego. Materiały sesji naukowej w dniach 27-28 czerwca 1995 roku na Zamku Królewskim w Warszawie. [in Polish].
Łuczak, J. (1982). Chorąg wie i sztandary Wojsk Wielkopolskich. Studia do dziejów dawnego uzbrojenia i ubioru wojskowego. 8: 103-123. [in Polish].
Miśkiewicz, B. (1981). Sytuacja wojenna w Wielkopolsce w okresie rozejmu (od 16 lutego do 28 czerwca 1919 roku). In: A. Czubiński, Z. Grot, B. Miśkiewicz, Powstanie Wielkopolskie. Warszawa; Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. 346-349. [in Polish].
Nagel, R. (Ed.) (1998). Rechtsgrundlagen der Heraldik. Gesetze und Verordnungen des 19. und 20. Jahrhunderts. Köln; Bonn: Rheinland-Verlag. [in Polish].
Olszewski, M. (2018). Powstanie Wielkopolskie 1918-1919. Poznań: Instytut Pamięci Narodowej. [in Polish].
"Paciorek, T. (n.d.). Orły wojsk wielkopolskich. [in Polish].
Pudłowski, L. (1996). Z najnowszych dziejów Orła Białego. In: S. K. Kuczyński (Ed.) Orzeł biały. Herb Państwa Polskiego. Materiały sesji naukowej w dniach 27-28 czerwca 1995 roku na Zamku Królewskim w Warszawie. Warszawa. 548-549. [in Polish].
Russocki, S. (1978). Rodowód Orła Białego. In: S. Russocki, S.K. Kuczyński, J. Willaume, Godło, barwy i hymn Rzeczpospolitej Polskiej. Warszawa: Wiedza Powszechna. [in Polish].
Stróżyk, P., Skibiński, E. (Eds.) (2022). Sfragistyka w warsztacie historyka dziejów najnowszych. Poznań: Instytut Pamięci Narodowej. [in Polish].
Sudziński, R. (1998). Przemiany terytorialno-administracyjne na obszarze województwa pomorskiego (bydgoskiego) w latach 1920-1975 i rola Bydgoszczy jako ośrodka administracyjnego Polski północnej. In: Z. Biegański, W. Jastrzębski (Eds.) Bydgoszcz jako ośrodek administracyjny na przestrzeni wieków. Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. [in Polish].
Szwarc, W. (1986). Zarys ewolucji pojęcia „Policji” w Monarchii Pruskiej w XVIII i XIX w. In: H. Groszyk, L. Dubel (Eds.). Wybrane problemy teorii i praktyki państwa i prawa. Lublin: Wydawnictwo UMCS. 117-133. [in Polish].
Wojciechowski, M. (1981). Powrót Pomorza do Polski 1918-1920. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu. [in Polish].
