ТРАНСФОРМАЦІЯ ПРОСТОРОВО-ТРУДОВОЇ ОРГАНІЗАЦІЇ ЕКОНОМІКИ ОБЛАСТЕЙ ЗАХІДНОГО РЕГІОНУ УКРАЇНИ

Автор(и)

  • Роман ЧОРНИЙ Нововолинський навчально-науковий інститут менеджменту Західноукраїнського національного університету https://orcid.org/0000-0001-8614-9495
  • Неля ЧОРНА Західноукраїнський національний університет https://orcid.org/0000-0001-9719-6043

DOI:

https://doi.org/10.15407/economyukr.2026.11.027

Ключові слова:

регіональні диспропорції; просторові трансформації; трудовий потенціал; демографічні зміни; «точки зростання»

Анотація

Досліджено особливості трансформації просторово-трудової організації економіки областей Західного регіону України в умовах воєнних викликів і структурних змін національної економіки. Обґрунтовано, що сучасні міграційні процеси, релокація підприємств, зміни в структурі зайнятості та посилення ролі прикордонних територій суттєво впливають на формування нової просторової конфігурації економічної діяльності.

Здійснено інтегральну оцінку рівня просторово-трудової організації економіки на основі системи індикаторів, що охоплюють людський, виробничий, інвестиційний, інноваційний, енергетичний та зовнішньоекономічний потенціали. Це дозволило виявити суттєві міжрегіональні диспропорції, визначити «полюси зростання» і території з недостатнім рівнем розвитку. Проаналізовано основні трансформаційні тенденції 2021–2024 рр., зокрема скорочення зайнятості під впливом міграції та мобілізації, зниження інноваційної активності з одночасним зростанням підприємницької активності та обсягів реалізованої продукції.

Встановлено, що трансформаційні процеси мають неоднорідний характер і супроводжуються як позитивними структурними зрушеннями, так і поглибленням дисбалансів ринку праці й економічного простору.

Обґрунтовано стратегічні напрями розвитку областей Західного регіону, спрямовані на досягнення визначених цілей, зокрема, на розвиток індустріальних та інноваційних парків на засадах смарт-спеціалізації, формування транскордонних кластерів, застосування механізмів фінансового стимулювання (гранти, податкові преференції, компенсація інвестиційних витрат), реалізацію програм розвитку людського капіталу (підтримка мобільності робочої сили), а також цифровізацію публічного управління й гармонізацію регуляторних і митних процедур відповідно до стандартів ЄС, що забезпечить підвищення конкурентоспроможності регіонів, стійкість економіки та їх ефективну інтеграцію в європейський економічний простір.

Посилання

Chumachenko, M. (2008). Research into theoretical, methodological and applied problems of regional sustainable development policy. Finance of Ukraine. No. 11. P. 123–124 [in Ukrainian].

Dolishniy, M., Zlupko, S., Vovkanych, S. et al. (2003). Regional policy and mechanisms for its implementation. Kyiv. 504 p. [in Ukrainian].

Heyets, V., Kyzym, M., Klebanova, T. et al. (2006). Modeling economic security: state, region, enterprise. V.M. Heyets (Ed.). Kharkiv. 239 p. [in Ukrainian].

Amosha, O., Lyakh, O., Soldak, M., Cherevatskyi, D. (2018). Institutional determinants of implementation of the smart specialisation concept: case for old industrial coal-mining regions in Ukraine. Journal of European Economy. Vol. 17. No. 3. P. 305–332. https://doi.org/10.35774/jee2018.03.305

Libanova, E. (2021). Human development in Ukraine. Priorities of the national policy of minimizing the asymmetry of the Ukrainian labor market. Kyiv, Akademperiodyka. 210 p. URL: https://akademperiodyka.org.ua/en/books/libanova1/ [in Ukrianian].

Danylyshyn, B., Klynovyi, D., Pepa, T. (2007). Development of productive forces and regional economy. B. Danylyshyn (Sci. ed.). Nizhyn. 688 p. URL: https://nvd-nanu.org.ua/3a156106-36a2-91d9-0384-d1efe0eaeb16/ [in Ukrainian].

Ishchuk, S. (2019). Core trends in the development of the industrial sector in the Ukrainian regions. Statistics of Ukraine. Vol. 84. No. 1. P. 78–90. https://doi.org/10.31767/su.1(84)2019.01.09 [in Ukrainian].

Storonyanska, I. (Ed.) (2019). Sustainable endogenous growth of Ukrainian regions under decentralization. Lviv. 501 p. URL: https://ird.gov.ua/irdp/p20190009.pdf [in Ukrainian].

Storonyanska, I. (Sci. ed.) (2022). Functional types of territories as an object of state regional policy. Lviv. 494 p. URL: https://ird.gov.ua/irdp/p20220007.pdf [in Ukrainian].

Patytska, Kh., Hrynchyshyn, I., Leshchukh, I., Maksymenko, A., Bas-Yurchyshyn, M. (2021). Center-periphery interactions under decentralization: regional and local dimensions. Lviv. 292 p. URL: https://ird.gov.ua/irdp/p20210004.pdf [in Ukrainian].

Melnyk, M. (Sci. ed.) (2019). Spatial organization of business in the regions of Ukraine: forms and mechanisms of regulation. Vol. 2. Lviv. 330 p. URL: https://ird.gov.ua/irdp/p20190004.pdf [in Ukrainian].

Vasyltsiv, T., Levytska, O. (2023). Identification of spatial imbalances and risks of regional labor market development in Ukraine in the context of current destabilization processes. Regional Economy. No. 4(110). P. 35–45. https://doi.org/10.36818/1562-0905-2023-4-4 [in Ukrainian].

Melnyk, M., Leshchukh, I., Banakh, O. (2025). Spatial and structural changes in the entrepreneurial sector of Ukraine in the context of war. Regional Economy. No. 1(115). P. 132–146. https://doi.org/10.36818/1562-0905-2025-1-12 [in Ukrainian].

Lutskiv, O., Bilan, R. (2025). Contemporary challenges and threats to the innovative development of Ukraine’s regions economy. Regional Economy. No. 1(115). P. 45–58. https://doi.org/10.36818/1562-0905-2025-1-4 [in Ukrainian].

Padalka, A. (2025). Regional economic integration as a tool for strengthening Ukraine’s national security. Regional Economy. No. 1(115). P. 70–81. https://doi.org/10.36818/1562-0905-2025-1-6 [in Ukrainian].

Kravtsiv, V., Storonyanska, I. (Sci. eds.) (2024). Spatial development of the Ukrainian economy: modern transformation trends and challenges of European integration. Lviv. 451 p. URL: http://ird.gov.ua/irdp/p20240004.pdf [in Ukrainain].

Krugman, P. (1991). Increasing returns and economic geography. Journal of Political Economy. 99(3). 483–499. https://doi.org/10.1086/261763

Krugman, P. (1995). Development, geography and economic theory. The MIT Press. 117 p. https://doi.org/10.7551/mitpress/2389.001.0001

Fujita, M., Krugman, P., Venables, A. (1999). The spatial economy: Cities, regions and international trade. The MIT Press. 367 p. https://doi.org/10.7551/mitpress/6389.001.0001

Ottaviano, G., Puga, D. (1998). Agglomeration in the global economy: A survey of the “New Economic Geography”. The World Economy. 21(6). 707–731. https://doi.org/10.1111/1467-9701.00160

Hewings, G. (1985). Regional input-output analysis. Sage Publications. Web Book Version: April, 2020. 75 p. URL: https://scispace.com/pdf/regional-input-output-analysis-3t00rsw8jg.pdf

Martin, R. (2009). Rethinking regional path dependence: Beyond lock-in to evolution. Papers in Evolutionary Economic Geography. 09(10). 41 p. URL: http://econ.geo.uu.nl/peeg/peeg0910.pdf

Hartal, S., Kourtit, K., Carmen Pascariu, G. (2023). Spatial labour markets and resilience of cities and regions: a critical review. Regional Studies. 57(12). 2359–2372. https://doi.org/10.1080/00343404.2023.2196301

Belu, M., Cimpoeru, S., Popescu, M., Cristescu, A. (2025). Mapping Regional Employment Divergences in North—South Europe Through Spatial Models. Economies. 13(12), article 345. https://doi.org/10.3390/economies13120345

Manaienko, I., Holiuk, V. (2024). Spatial development planning of the region: components and assessment. Economy and Society. Vol. 64. P. 367–372. https://doi.org/10.32782/2524-0072/2024-64-55 [in Ukrainian].

Mokiy, A., Vasyltsiv, T. (Eds.) (2010). Strategy and Mechanisms of Strengthening the Spatial and Structural Competitiveness of Region. Monograph. Lviv, PAIS. 488 p. URL: https://ird.gov.ua/irdp/p20100801.pdf [in Ukrainian].

Libanova, E., Khvesyk, M., Levkovska, L. et al. (2025). Methodological approach and results of assessing the resilience of Ukrainian population’s quality of life in different time periods. Kyiv. 83 p. [in Ukrainian].

##submission.downloads##

Опубліковано

19.11.2026

Як цитувати

ЧОРНИЙ, Р., & ЧОРНА, Н. (2026). ТРАНСФОРМАЦІЯ ПРОСТОРОВО-ТРУДОВОЇ ОРГАНІЗАЦІЇ ЕКОНОМІКИ ОБЛАСТЕЙ ЗАХІДНОГО РЕГІОНУ УКРАЇНИ. Економіка України, 69(11 (780), 27–44. https://doi.org/10.15407/economyukr.2026.11.027

Номер

Розділ

Просторовий розвиток і децентралізація управління